Gölgemize Basınca Neden Bir Şey Olmaz? Gölge Neden Ezilmez?

Bir öğleden sonra arkadaşınla bahçede oyun oynadığını düşün.

Güneş parlıyor, kuşlar ötüyor ve yerde uzun gölgeler oluşuyor.

Arkadaşın birden gülerek sana sesleniyor:

“Bak, gölgene basacağım!”

Hemen ayağını kaldırıp gölgenin üzerine basıyor.

Ama hiçbir şey olmuyor!

Gölgen ne kırılıyor ne de eziliyor.

Arkadaşın ayağını kaldırınca yerdeki koyu şekil yine görünüyor.

Şaşırarak soruyorsun:

“Bir şeyi ayağımla çiğnediğimde şekli değişebiliyor. Peki, gölgeyi neden ezemiyorum?”

Aslında bunun çok basit ama ilginç bir nedeni var.

Gölge, dokunabileceğimiz bir madde değildir. Işığın bir cisim tarafından engellendiği bölgede ortaya çıkar. Bu yüzden gölgenin üzerine basabiliriz ama onu fiziksel olarak ezemeyiz.

Gölge Gerçek Bir Nesne midir?

Çevremizde gördüğümüz birçok şey maddeden oluşur.

Bir taşın ağırlığı vardır. Bir kitabı elimizle tutabiliriz. Oyun hamurunu sıkıştırarak şeklini değiştirebiliriz.

Ancak gölge bunlardan farklıdır.

Gölge, başlı başına bir madde değildir.

Işığın belirli bir yere ulaşmasının engellenmesiyle ortaya çıkan daha az aydınlık bölgedir.

Bu nedenle gölgeyi bir taş gibi kaldıramayız.

Bir kumaş gibi katlayamayız.

Bir oyuncak gibi elimizde taşıyamayız.

Gölgenin görünmesi için ışıkla bir cismin etkileşmesi gerekir.

Gölge Nasıl Oluşur?

Bir el fenerini duvara doğru tuttuğunu düşün.

Işık duvarı aydınlatır.

Şimdi elini fenerle duvarın arasına yerleştir.

Duvarın üzerinde eline benzeyen koyu bir şekil oluşur.

Çünkü elin ışığın bir bölümünün duvara ulaşmasını engellemiştir.

İşte bu şekil elinin gölgesidir.

Gölge oluşması için ışık kaynağı, ışığı engelleyen bir cisim ve gölgenin görülebileceği bir yüzey bulunabilir.

Gölge yalnızca yüzeyde değil, cismin arkasındaki daha az aydınlanan uzay bölgesinde de oluşur.

Gölgemizin Üzerine Basınca Ne Olur?

Güneşli bir günde arkadaşının gölgesinin yere düştüğünü düşün.

Gölgenin üzerine ayağını koyabilirsin.

Ancak ayağının dokunduğu şey gölgenin kendisi değildir.

Ayağın kaldırım taşına, toprağa veya çimene dokunur.

Çünkü gölgenin fiziksel bir yüzeyi yoktur.

Üzerine bastığında ezilecek bir madde bulunmaz.

Bu nedenle gölgeye basmakla gerçek bir nesneyi çiğnemek aynı şey değildir.

Gölge Neden Ezilmez?

Bir süngerin üzerine bastığında şekli değişebilir.

Çünkü sünger maddeden oluşur ve sıkıştırılabilir.

Gölgenin ise sıkıştırılabilecek bir yapısı bulunmaz.

Gölge, ışığın dağılımıyla ilgilidir.

Ayağını gölgenin üzerine koyduğunda zemindeki ışık koşullarını değiştirebilirsin.

Hatta ayağının yeni bir gölgesi oluşabilir.

Ancak gölgeyi ezerek parçalamış olmazsın.

Gölge, üzerine kuvvet uygulayabileceğimiz bağımsız bir nesne değildir.

Gölgemize Dokunabilir miyiz?

Gölgemize dokunmaya çalıştığımızda aslında gölgenin bulunduğu yüzeye dokunuruz.

Örneğin duvardaki el gölgesine parmağını uzattığını düşün.

Parmağın duvara ulaşabilir.

Ama gölgeyi duvardan ayırıp tutamazsın.

Çünkü orada biriken koyu renkli bir madde yoktur.

Gölgeyi oluşturan şey, ışığın bir bölümünün duvara ulaşmamasıdır.

Bu nedenle gölgeyi görebiliriz ama onu bir nesne gibi hissedemeyiz.

Gölgenin Ağırlığı Var mıdır?

Bir kitabı tartıya koyduğumuzda ağırlığını ölçebiliriz.

Peki, gölgeyi tartıya koyabilir miyiz?

Hayır.

Çünkü gölge, ayrı bir maddi nesne değildir.

Kütlesi olan bir cisim gibi tartılamaz.

Gölge oluştuğunda ortamın aydınlanma durumu değişir.

Ancak bu durum, gölgenin tartılabilecek bir madde olduğu anlamına gelmez.

Bu nedenle “Gölgem kaç kilogram?” sorusuna bir ağırlık değeri veremeyiz.

Gölgemizi Yerden Kaldırabilir miyiz?

Yerde duran bir kâğıdı elimize alabiliriz.

Ama gölgemizi yerden kaldıramayız.

Çünkü gölge, zeminin üzerine konulmuş bir eşya değildir.

Yine de gölgenin yerini değiştirebiliriz.

Örneğin el fenerinin yönünü değiştirirsek gölge duvarın başka bir bölümüne kayabilir.

Elimizi ışık kaynağına yaklaştırdığımızda gölgenin boyu da değişebilir.

Yani gölgenin görüntüsünü değiştirebiliriz ama onu elimize alamayız.

Gölgenin Üzerine Su Dökersek Islanır mı?

Bahçede gölgenin bulunduğu yere biraz su döktüğünü düşün.

Toprak veya kaldırım taşı ıslanabilir.

Ancak gölge ıslanmaz.

Çünkü suyun ıslatabileceği bir gölge maddesi bulunmaz.

Üstelik ıslanan yüzey ışığı farklı biçimde yansıtabilir.

Bu nedenle gölgenin görünüşü değişmiş gibi olabilir.

Ama bu, gölgenin suyu emdiği anlamına gelmez.

Islanan şey gölgenin görüldüğü yüzeydir.

Gölgeyi Kesebilir veya Boyayabilir miyiz?

Bir kâğıdı makasla kesebiliriz.

Bir tahta parçasını boyayabiliriz.

Ancak gölgeyi kesmek veya üzerine kalıcı boya sürmek mümkün değildir.

Çünkü gölge bir malzeme değildir.

Gölgenin bulunduğu zemini boyarsak zeminin rengini değiştirmiş oluruz.

Bu da gölgenin nasıl göründüğünü etkileyebilir.

Fakat gölgeyi boyamış olmayız.

Gölgenin kendisini değiştirmek için ışığın geliş yönünü, kaynağını veya ışığı engelleyen cismin konumunu değiştirmemiz gerekir.

İki Gölge Üst Üste Gelirse Ne Olur?

İki arkadaşın güneşli bir yerde yan yana durduğunu düşün.

Gölgeleri zaman zaman üst üste gelebilir.

Bu durumda iki gölge birbirine çarpmaz.

Çünkü gölgeler katı nesneler değildir.

İki kişinin ışığı engellediği bölgeler ortak bir alan oluşturabilir.

Bu alan, çevresindeki aydınlık bölgeye göre daha koyu veya benzer koyulukta görünebilir.

Ancak gölgelerin üst üste gelmesi onların fiziksel olarak birleşip yeni bir madde oluşturduğu anlamına gelmez.

Gölgenin Üzerine Başka Işık Tutarsak Ne Olur?

Bir odada el feneriyle duvara gölge oluşturduğunu düşün.

Şimdi başka bir el fenerini gölgeli bölgeye doğru tut.

İkinci fenerden gelen ışık, ilk fenerin aydınlatamadığı bölgenin bir kısmını aydınlatabilir.

Böylece koyu görünen alan daha açık hâle gelebilir.

Hatta uygun koşullarda gölgeyi ayırt etmek zorlaşabilir.

Bu durum, gölgenin bir madde olmadığını anlamak için güzel bir örnektir.

Çünkü ortadan kaldırmaya çalıştığımız şey koyu renkli bir nesne değil, aydınlanma farkıdır.

Gölge ile Resim Arasında Ne Fark Vardır?

Yerde insan biçiminde siyah bir resim çizdiğini düşün.

Bu resim uzaktan bakıldığında gölgeye benzeyebilir.

Ancak gerçek gölge değildir.

Çünkü resmin koyu görünmesinin nedeni yüzeyde bulunan boya veya başka bir malzemedir.

Gölgenin koyu görünmesinin nedeni ise daha az ışık almasıdır.

Bir resim, ışığın yönü değiştiğinde yerinde kalabilir.

Gerçek gölgenin yeri ve şekli ise ışığın ve cismin konumuna bağlı olarak değişir.

Gölge Kendiliğinden Kaybolabilir mi?

Gölge, ışık koşulları değiştiğinde görünmez hâle gelebilir.

Örneğin Güneş bulutların arkasına geçtiğinde gölgeler belirsizleşebilir.

Gece lambayı kapattığında duvardaki gölgeyi artık seçemeyebilirsin.

Ancak gölgenin kaybolması, bir nesnenin ortadan yok olması gibi değildir.

Gölgeyi görünür kılan aydınlanma farkı değişmiştir.

Işık yeniden uygun yönden geldiğinde tekrar belirgin bir gölge oluşabilir.

Gölge Oyunu Nasıl Yapılır?

Bir duvara ışık tutup ellerinle farklı şekiller oluşturabilirsin.

Parmaklarını hareket ettirerek kuş, tavşan veya başka hayvanlara benzeyen gölgeler meydana getirebilirsin.

Elinin biçimi değiştiğinde duvardaki gölge de değişir.

Ama duvardaki şekiller gerçek hayvanlar değildir.

Bunlar ışığın engellenmesiyle oluşan görüntülerdir.

Gölge oyunları, insanların ışığın özelliklerini kullanarak eğlenebildiğini ve hikâyeler anlatabildiğini gösterir.

Gölgemiz Bize Ne Öğretir?

Gölgemiz, gözümüzle gördüğümüz her şeyin dokunabileceğimiz bir nesne olmadığını gösterir.

Bir şeyin görünür olması, onun mutlaka katı bir madde olduğu anlamına gelmez.

Işığın bir cisim tarafından engellenmesiyle de gözümüzün fark edebileceği görüntüler oluşabilir.

Bir dahaki sefere arkadaşın gölgene basarak “Gölgene bastım!” dediğinde gülümseyebilirsin. Gerçekten gölgenin bulunduğu yere basmış olabilir. Ama gölgeni ezemez. Çünkü gölge, ışığın anlatabildiği en ilginç hikâyelerden biridir.

Gölgemize Basmak Hakkında Ne Öğrendik?

1. Gölgemizi neden çiğneyemeyiz?

Çünkü gölge, fiziksel bir madde değildir. Üzerine basabiliriz ama onu ezemeyiz.

2. Gölgemizin üzerine basınca neye dokunuruz?

Gölgenin görüldüğü kaldırım, toprak veya başka bir yüzeye dokunuruz.

3. Gölgenin ağırlığı var mıdır?

Gölge, tartılabilecek maddi bir nesne olmadığı için bir cisim gibi ağırlığı ölçülemez.

4. Gölgeye su dökersek ne olur?

Su, gölgenin bulunduğu yüzeyi ıslatır. Gölgenin kendisi ıslanmaz.

5. Gölgenin üzerine ışık tutarsak kaybolabilir mi?

Evet. Başka bir ışık kaynağı gölgeli alanı aydınlatırsa gölge belirsizleşebilir.

6. Bir gölgeyi elimizle tutabilir miyiz?

Hayır. Gölgeyi oluşturan şey ışığın engellenmesidir. Gölgeyi bir eşya gibi tutup kaldıramayız.