Bitkiler Nasıl Büyür? Tohumdan Yetişkin Bitkiye Yolculuk
Bir sabah küçük bir saksıya fasulye tohumu ektiğini düşün.
Üzerini biraz toprakla örtüyor, dikkatlice suluyorsun.
Ertesi gün heyecanla bakıyorsun. Henüz hiçbir şey görünmüyor.
Birkaç gün sonra toprağın üzerinde minicik bir filiz beliriyor!
Günler geçtikçe filiz uzuyor, yaprakları açılıyor.
“Bu küçücük tohum nasıl büyümeye başladı?” diye merak ediyorsun.
Bitkiler, uygun koşullarda hücrelerini çoğaltıp büyüterek gelişir. Bunun için suya, havaya, mineral besin maddelerine ve gelişimlerinin uygun aşamalarında ışığa ihtiyaç duyarlar.
Bitkilerin Yaşamı Nasıl Başlar?
Birçok bitkinin yaşamı tohumla başlar.
Tohumun içinde embriyo adı verilen küçük, canlı bir bitki taslağı bulunur. Ayrıca ilk gelişim döneminde kullanılabilecek besin depoları vardır.
Tohum, uygun koşullar oluşana kadar bekleyebilir.
Yeterli su, oksijen ve uygun sıcaklık sağlandığında çimlenme başlayabilir.
Ancak her bitki aynı koşullarda çimlenmez. Bazı tohumların ışıkla ilgili özel gereksinimleri de vardır.
Tohum Nasıl Çimlenir?
Tohum su aldığında içindeki yaşam faaliyetleri hızlanır.
Tohum kabuğu yumuşayabilir ve çatlayabilir.
Genellikle önce küçük bir kök çıkar. Bu kök, bitkinin toprağa tutunmasına ve su almasına yardımcı olur.
Ardından filiz gelişir.
Filiz toprağın üzerine çıktığında yapraklar açılmaya başlar.
Bu küçük bitkiye fide denir.
Kökler Ne İşe Yarar?
Kökler, bitkiyi bulunduğu yere bağlar.
Ayrıca topraktan su ve çözünmüş mineral besin maddelerini alır.
Köklerde bulunan çok ince kök tüyleri, su ve minerallerin alınabildiği yüzey alanını artırır.
Alınan su, bitkinin içindeki özel iletim dokularıyla diğer bölümlere taşınabilir.
Ancak köklerin sağlıklı çalışabilmesi için oksijene de ihtiyacı vardır.
Bu nedenle çok fazla sulanan toprakta kökler zarar görebilir.
Gövde Neden Uzar?
Bitkinin gövdesi, yaprakları ve bazı başka organları taşır.
Aynı zamanda köklerden gelen suyun ve yapraklarda üretilen maddelerin taşınmasında görev yapar.
Bitkinin belirli bölgelerinde yeni hücreler oluşur.
Hücreler bölünüp genişledikçe gövde ve kökler uzayabilir.
Bazı bitkiler kısa boylu kalırken bazıları zamanla büyük ağaçlara dönüşür.
Bu farklılık bitkinin türüne ve büyüme koşullarına bağlıdır.
Yapraklar Neden Önemlidir?
Yapraklar, birçok bitkide fotosentezin gerçekleştiği başlıca organlardır.
Yapraklarda bulunan klorofil adlı yeşil pigment, ışık enerjisinin yakalanmasına yardımcı olur.
Bitki bu enerjiden yararlanarak su ve karbondioksitten şeker üretir.
Bu sırada oksijen de açığa çıkar.
Üretilen şekerler, bitkinin enerji ihtiyacının karşılanmasında ve yeni yapıların oluşturulmasında kullanılır.
Fotosentez Nedir?
Fotosentez, bitkilerin ışık enerjisinden yararlanarak organik madde üretmesidir.
Bitki suyu çoğunlukla köklerinden, karbondioksiti ise havadan alır.
Işık enerjisinin yardımıyla bu maddelerden şeker oluşturur.
Bu nedenle ışık, yeşil bitkilerin sağlıklı büyümesi için çok önemlidir.
Ancak bitkilerin topraktan doğrudan hazır yiyecek aldığını düşünmemeliyiz.
Toprak genellikle su ve mineral maddeler sağlar; bitki organik besinlerinin önemli bölümünü kendisi üretir.
Bitkiler Neden Suya İhtiyaç Duyar?
Su, fotosentezde kullanılır.
Ayrıca mineral maddelerin taşınmasına ve hücrelerin diri kalmasına yardımcı olur.
Yeterince su alamayan bitkilerin yaprakları solabilir, büyümesi yavaşlayabilir.
Ancak daha çok su vermek her zaman daha hızlı büyüme sağlamaz.
Toprak uzun süre aşırı ıslak kaldığında köklerin oksijen alması zorlaşabilir.
Bu nedenle bitkiler türlerine uygun miktarda sulanmalıdır.
Bitkiler Neden Işığa Doğru Büyür?
Pencere kenarındaki bir bitkinin zamanla pencereye doğru eğildiğini görmüş olabilirsin.
Bazı bitkiler ışığın geldiği yöne doğru büyüme tepkisi gösterir.
Bu olaya fototropizma denir.
Bitki hormonlarının etkisiyle gövdenin farklı yanlarındaki büyüme hızları değişebilir.
Böylece gövde ışığa doğru eğilebilir.
Ancak bütün bitkilerin aynı miktarda ışığa ihtiyacı yoktur. Bazıları gölgeli yerlerde daha iyi gelişebilir.
Bitkiler Her Gün Aynı Hızda mı Büyür?
Hayır.
Bitkinin türü, yaşı, sıcaklık, ışık, su ve mineral maddeler büyüme hızını etkiler.
Bazı bitkiler birkaç haftada belirgin biçimde uzar.
Bazı ağaçların büyümesi ise yıllar sürer.
Soğuk mevsimlerde birçok bitkinin büyümesi yavaşlayabilir.
Bazıları da belirli dönemlerde dinlenmeye geçebilir.
Bu yüzden bütün bitkilerin aynı zamanda çiçek açmasını veya aynı hızda uzamasını beklememeliyiz.
Bitkiler Büyüdükten Sonra Ne Olur?
Olgunlaşan birçok çiçekli bitki, uygun koşullarda çiçek oluşturur.
Tozlaşma ve döllenmenin ardından yeni tohumlar gelişebilir.
Bazı bitkilerde meyveler de oluşur.
Tohumlar farklı yerlere yayılarak yeni bitkilerin yetişmesini sağlayabilir.
Ancak her bitkinin yaşam döngüsü aynı değildir. Bazı bitkiler tohum yerine sporlarla çoğalır.
Küçük bir fasulye tohumundan başlayan yolculuk, böylece yeni tohumların oluşmasına kadar devam edebilir.
Bitkilerin Büyümesi Hakkında Ne Öğrendik?
1. Bitkiler nasıl büyür?
Hücrelerinin bölünmesi ve genişlemesiyle gelişir. Bunun için uygun çevre koşullarına ihtiyaç duyar.
2. Tohum çimlenmek için neye ihtiyaç duyar?
Genellikle suya, oksijene ve uygun sıcaklığa ihtiyaç duyar. Bazı türlerin özel ışık gereksinimleri bulunur.
3. Köklerin görevi nedir?
Bitkiyi bulunduğu yere bağlamak, su ve mineral maddeleri almaktır.
4. Bitkiler besinlerini nasıl üretir?
Yeşil bitkiler fotosentez sayesinde ışık enerjisiyle su ve karbondioksitten şeker üretir.
5. Bitkiler fazla sulanırsa daha hızlı mı büyür?
Hayır. Aşırı sulama köklerin oksijen almasını zorlaştırabilir ve bitkiye zarar verebilir.
