Doktorlar Hangi Hastalığa Yakalandığımızı Nasıl Anlar?
Bir sabah uyandığında kendini pek iyi hissetmediğini düşün. Boğazın ağrıyor, burnun akıyor ve biraz da öksürüyorsun.
Annen veya baban seni doktora götürüyor.
Doktor seni dikkatle dinliyor, birkaç soru soruyor ve muayene ediyor. Bir süre sonra neden hasta olabileceğin hakkında açıklama yapıyor.
Peki, doktorlar hastalığımızın ne olduğunu nasıl anlıyor?
Doktorlar, hastanın anlattığı belirtileri, sağlık geçmişini, muayene bulgularını ve gerektiğinde test sonuçlarını bir araya getirerek hastalığın nedenini belirlemeye çalışır.
Bu süreçte yalnızca hastalıkların adlarını bilmeleri yetmez. Öğrendikleri bilgileri dikkatle karşılaştırmaları da gerekir.
Doktorlar Hastalığımızı Anlamak İçin Önce Ne Yapar?
Doktorun ilk yaptığı işlerden biri hastayı dinlemektir.
Çünkü kendimizi nasıl hissettiğimiz, sağlık durumumuz hakkında önemli bilgiler verir.
Örneğin doktor şu soruları sorabilir:
“Neren ağrıyor?”
“Bu şikâyetin ne zaman başladı?”
“Öksürüyor musun?”
“Yemek yiyebiliyor musun?”
Bu sorular sayesinde doktor, vücudumuzda nelerin değiştiğini öğrenir.
Tıpta hastanın şikâyetleri ve sağlık geçmişi hakkında bilgi toplamaya öykü alma veya anamnez denir.
Belirti Nedir?
Belirti, bir hastalık sırasında yaşadığımız veya fark ettiğimiz değişikliktir.
Örneğin baş ağrısı, mide bulantısı, yorgunluk ve boğaz ağrısı birer belirtidir.
Doktorlar ayrıca muayenede ölçebildikleri veya gözlemleyebildikleri bulgulara da dikkat eder.
Örneğin termometreyle ölçülen yüksek vücut sıcaklığı bir bulgudur.
Aynı Belirti Farklı Hastalıklarda Görülebilir mi?
Evet.
Örneğin boğaz ağrısı farklı virüslerden, bazı bakterilerden veya başka nedenlerden kaynaklanabilir.
Öksürük de tek bir hastalığa özgü değildir.
Bu nedenle doktor yalnızca “Öksürüyorum.” sözünü duyarak hangi hastalığımız olduğunu kesin biçimde söyleyemeyebilir.
Başka ipuçlarını da değerlendirmesi gerekir.
Doktorlar Sağlık Geçmişimizi Neden Sorar?
Bazen doktor daha önce geçirdiğimiz hastalıkları veya kullandığımız ilaçları sorar.
Bazı yiyeceklere ya da ilaçlara karşı alerjimiz olup olmadığını da öğrenmek isteyebilir.
Çünkü geçmişte yaşadığımız sağlık sorunları, bugün yaşadığımız belirtileri anlamaya yardımcı olabilir.
Örneğin alerjisi olan bir çocuğun sürekli hapşırması ile bir enfeksiyon sırasında hapşırması farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.
Doktor bu olasılıkları değerlendirebilmek için ayrıntılı bilgi toplar.
Bu yüzden muayenede bildiklerimizi doğru anlatmak önemlidir.
Doktor Muayene Sırasında Neler Yapar?
Doktorlar hastanın vücudunu dikkatle inceleyerek yeni bilgiler elde eder.
Bu işleme fizik muayene denir.
Muayene sırasında gözlem yapabilir, uygun bölgeleri elleriyle kontrol edebilir veya bazı sesleri dinleyebilirler.
Örneğin boğaz ağrısı olan bir çocuğun boğazına bakılabilir.
Karın ağrısı olan bir çocuğun karnı dikkatle muayene edilebilir.
Ancak her hastaya aynı muayene yapılmaz.
Muayenenin biçimi, kişinin şikâyetlerine göre değişir.
Doktor Kalbimizi ve Akciğerlerimizi Nasıl Dinler?
Doktorun boynunda taşıdığı dinleme aletini görmüş olabilirsin.
Bu aletin adı stetoskoptur.
Stetoskop, vücudumuzun içinden gelen bazı sesleri daha kolay duymayı sağlar.
Doktor kalbimizin atışlarını ve akciğerlerimizden gelen solunum seslerini dinleyebilir.
Stetoskop Hastalığı Tek Başına Bulabilir mi?
Hayır.
Stetoskop önemli bir muayene aracıdır. Ancak duyulan sesler her hastalığın adını kesin olarak göstermez.
Doktor, dinlediği sesleri belirtilerimiz ve diğer muayene bulgularıyla birlikte değerlendirir.
Gerekli görürse başka incelemeler isteyebilir.
Doktor Ateşimizi Neden Ölçer?
Vücut sıcaklığının yükselmesi bazı enfeksiyonlarda görülebilir.
Bu nedenle doktor, hastanın ateşini ölçebilir.
Termometre, vücudumuzun sıcaklığını sayılarla gösterir.
Ancak ateşimiz olduğunda hangi hastalığa yakalandığımızı yalnızca bu sayıdan anlayamayız.
Çünkü farklı hastalıklar ateşe neden olabilir.
Üstelik her hastalıkta ateş görülmeyebilir.
Doktor bu bilgiyi diğer bulgularla birlikte değerlendirir.
Kan Tahlili Nedir ve Neden Yapılır?
Bazen muayeneden elde edilen bilgiler hastalığı anlamak için yeterli olmayabilir.
Bu durumda doktor kan tahlili isteyebilir.
Kanımızdan alınan küçük bir örnek, laboratuvarda özel cihazlarla incelenir.
Örneğin kanımızdaki bazı hücrelerin sayısı veya belirli maddelerin miktarı ölçülebilir.
Bu sonuçlar doktorun bazı hastalık olasılıklarını değerlendirmesine yardımcı olabilir.
Kan Tahlili Her Hastalığı Gösterir mi?
Hayır.
Kan tahlilleri birçok konuda yararlı bilgiler verir, ancak tek bir kan testi bütün hastalıkları ortaya çıkaramaz.
Bazı testlerin sonuçları belirli bir hastalığa işaret edebilir.
Bazı sonuçlar ise yalnızca daha fazla araştırma gerektiğini gösterebilir.
Bu nedenle test sonuçlarının sağlık uzmanı tarafından değerlendirilmesi önemlidir.
Doktor Neden Boğaz Testi veya İdrar Testi İster?
Her hastalık için kan tahlili yapılması gerekmez.
Örneğin doktor, bazı boğaz enfeksiyonlarını araştırmak için boğazdan sürüntü örneği alabilir.
Bu örnek özel bir çubukla toplanır ve uygun testlerle incelenir.
İdrar yollarıyla ilgili bir sorundan şüphelenildiğinde ise idrar testi istenebilir.
Doktor hangi testin gerekli olduğuna, hastanın belirtilerini ve muayenesini değerlendirerek karar verir.
Böylece gereksiz işlemlerden kaçınmak da mümkün olur.
Röntgen ve Ultrason Ne İşe Yarar?
Bazen doktorun vücudumuzun içindeki yapıları incelemesi gerekir.
Bunun için görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.
Röntgen Nedir?
Röntgen, X-ışınları kullanılarak vücudun iç yapılarının görüntülenmesini sağlayan bir yöntemdir.
Örneğin kemiklerle ilgili bazı sorunları araştırırken yararlı olabilir.
Ancak röntgen, bütün hastalıkları gösteren özel bir fotoğraf makinesi değildir.
Çocuklarda röntgenin gerekli olup olmadığı değerlendirilir ve mümkün olan uygun düşük radyasyon dozları kullanılır.
Ultrason Nedir?
Ultrason, yüksek frekanslı ses dalgaları kullanarak vücudun içindeki bazı yapıları görüntüler.
Örneğin karın bölgesindeki belirli organları incelemekte kullanılabilir.
Ultrason, röntgenden farklı olarak X-ışını kullanmaz.
Hangi görüntüleme yönteminin gerektiğine doktor karar verir.
Doktorlar Farklı Hastalık Olasılıklarını Nasıl Ayırır?
Bir yapboz yaptığını düşün.
Önünde birçok parça var. İlk parçayı bulduğunda resmin tamamını henüz göremeyebilirsin.
Fakat yeni parçaları birleştirdikçe görüntü belirginleşir.
Doktorlar da bazı durumlarda buna benzer bir düşünme yöntemi kullanır.
Örneğin öksürüğe neden olabilecek birkaç farklı hastalık düşünülebilir.
Doktor, muayene ve gerektiğinde testlerle hangi olasılıkların daha güçlü olduğunu araştırır.
Bu işleme ayırıcı tanı denir.
Ayırıcı tanı, benzer belirtilere neden olabilecek hastalıkları birbirinden ayırt etmeye çalışmaktır.
Tanı Nedir?
Doktorun elde ettiği bilgileri değerlendirerek hastanın sağlık sorununu belirlemesine tanı koymak denir.
Bazı hastalıklarda tanı kısa sürede konulabilir.
Bazılarında ise başka testler, uzman değerlendirmesi veya zaman içinde takip gerekebilir.
Doktorun “Bunu daha ayrıntılı incelemeliyiz.” demesi, hiçbir şey bilmediği anlamına gelmez.
Bazen en doğru karar, yeterli bilgi toplanana kadar dikkatli biçimde araştırmaya devam etmektir.
Her Hastaya Test Yapılması Gerekir mi?
Hayır.
Bazı durumlarda hastanın anlattıkları ve muayene bulguları, doktorun tanı koyması için yeterli olabilir.
Bazen de testler gerekli hâle gelir.
Test istemek, her durumda daha iyi tedavi yapılacağı anlamına gelmez.
Doktorlar testlerin sağlayabileceği yararları, sınırlılıklarını ve bazı işlemlerin taşıyabileceği riskleri birlikte değerlendirir.
Örneğin gerekli olmayan bir röntgen çekiminden kaçınılabilir.
Bu nedenle iki farklı hasta benzer şikâyetler yaşasa bile aynı testlere ihtiyaç duymayabilir.
Doktor Hastalığı Belirledikten Sonra Ne Yapar?
Doktor hastalığın nedenini ve hastanın durumunu değerlendirdikten sonra uygun bakım veya tedaviyi planlar.
Bazen dinlenme ve sıvı alımı gibi destekleyici öneriler yeterli olabilir.
Bazı hastalıklarda ise ilaç veya başka tedaviler gerekebilir.
Ancak her hastalık antibiyotikle tedavi edilmez.
Özellikle virüslerin neden olduğu sıradan solunum yolu enfeksiyonlarında antibiyotikler virüsü ortadan kaldırmaz.
Tedavinin ne olacağı, hastalığın türüne ve hastanın durumuna bağlıdır.
Doktora Gittiğimizde Korkarsak Ne Yapabiliriz?
Doktor muayenesinde heyecanlanmak veya endişelenmek mümkündür.
Özellikle daha önce görmediğimiz bir cihazla karşılaştığımızda ne işe yaradığını merak edebiliriz.
Böyle durumlarda doktora soru sorabiliriz.
Örneğin “Bu alet ne işe yarıyor?” veya “Şimdi ne yapacaksınız?” diyebiliriz.
Doktor ve sağlık çalışanları, yaşımıza uygun açıklamalar yaparak muayeneyi anlamamıza yardımcı olabilir.
Bir işlem canımızı acıtıyorsa veya rahatsız hissediyorsak bunu söylememiz önemlidir.
Doktora Her Şeyi Doğru Anlatmak Neden Önemlidir?
Doktorlar hastalığımızı anlamaya çalışırken verdiğimiz bilgilerden yararlanır.
Bu yüzden ağrımızı, yorgunluğumuzu veya başka şikâyetlerimizi gizlememeliyiz.
Örneğin karnımız ağrıyorsa tam olarak neremizin ağrıdığını gösterebiliriz.
Bir şey hatırlamıyorsak “Hatırlamıyorum.” dememizde de sakınca yoktur.
Sağlığımız hakkında doğru bilgi vermek, doktorun doğru değerlendirme yapmasına yardımcı olur.
Bir dahaki sefere doktora gittiğimizde onun yalnızca kalbimizi dinlemediğini veya boğazımıza bakmadığını hatırlayabiliriz.
Sorular, gözlemler, ölçümler ve gerektiğinde testler bir araya gelerek hastalığımızı anlamaya yardımcı olur.
Üstelik bu sürecin önemli bir parçası da biziz. Çünkü kendimizi nasıl hissettiğimizi en iyi anlatabilecek kişilerden biri yine kendimiziz.
Doktorların Hastalıkları Anlaması Hakkında Ne Öğrendik?
Doktorlar hangi hastalığa yakalandığımızı nasıl anlar?
Şikâyetlerimizi dinler, sağlık geçmişimizi öğrenir, muayene eder ve gerektiğinde test sonuçlarını değerlendirerek tanı koymaya çalışırlar.
Doktorlar neden bize sorular sorar?
Belirtilerimizin ne zaman başladığını, neremizin ağrıdığını ve başka hangi değişiklikleri yaşadığımızı öğrenmek için sorarlar.
Stetoskop ne işe yarar?
Doktorun kalp atışları ve solunum sesleri gibi vücudumuzdan gelen sesleri dinlemesine yardımcı olur.
Her hastalık kan tahlilinde çıkar mı?
Hayır. Kan tahlilleri bazı hastalıklar hakkında bilgi verir, ancak tek başına bütün hastalıkları belirleyemez.
Doktor neden bazen röntgen veya ultrason ister?
Vücudun içindeki bazı yapıları incelemek ve hastalığın nedenine ilişkin daha fazla bilgi elde etmek için bu yöntemlerden yararlanabilir.
Doktor hastalığı hemen anlayamazsa ne yapar?
Başka olasılıkları değerlendirir, gerektiğinde ek testler veya uzman görüşü ister ve hastanın durumunu takip edebilir.
