Sis Nedir? Nasıl Oluşur ve Neden Görüşümüzü Azaltır?
Bir sabah uyandığını düşün.
Perdeleri açıyorsun. Ama her zamanki manzara biraz farklı!
Karşıdaki apartman zor görünüyor. Bahçedeki ağaçların yalnızca en yakın dallarını seçebiliyorsun. Uzakta duran arabalar ise sanki beyaz bir perdenin arkasında saklanmış.
“Acaba bütün sokak bulutların içine mi girdi?” diye düşünüyorsun.
Aslında bu düşüncen gerçeğe oldukça yakın.
Sis, yeryüzüne yakın havada asılı duran çok küçük su damlacıklarının oluşturduğu ve uzağı görmemizi zorlaştıran bir doğa olayıdır.
Sis, bir bakıma yere yakın oluşmuş buluttur.
Peki, bu minicik su damlacıkları nasıl ortaya çıkar? Neden bazen bütün çevremizi kaplar?
Sis Nedir?
Sis, atmosferin yeryüzüne yakın bölümünde oluşan bir hava olayıdır.
Çoğunlukla gözle tek tek seçemediğimiz kadar küçük su damlacıklarından meydana gelir.
Bu damlacıklar havada asılı durur ve ışığın geçişini etkiler.
Bu nedenle çevremizdeki nesneleri görmek zorlaşabilir.
Örneğin normal bir günde uzaktaki bir ağacı kolayca görebilirken sisli havada aynı ağacı seçemeyebiliriz.
Meteorolojide yaygın kullanılan tanıma göre, su damlacıkları nedeniyle yatay görüş mesafesi bir kilometrenin altına düştüğünde buna sis denir.
Ancak günlük yaşamda insanlar görüşü azaltan daha hafif beyazımsı hava koşullarına da sis diyebilir.
Sis ile Bulut Aynı Şey midir?
Sis ve bulut birbirine çok benzer.
İkisi de havadaki çok küçük su damlacıklarından ve bazı koşullarda buz kristallerinden oluşabilir.
Aralarındaki temel fark, bulundukları yerdir.
Bulutlar atmosferin farklı yüksekliklerinde oluşabilir.
Sis ise yeryüzüne temas eden veya yeryüzüne çok yakın oluşan bulut benzeri bir tabakadır.
Gökyüzündeki bir buluta aşağıdan baktığımızda onu uzakta görürüz.
Ancak sisin içine girdiğimizde su damlacıkları çevremizde bulunur.
Bu nedenle sisli bir sabah aslında bir bulutun içinde yürüyormuşuz gibi düşünülebilir.
Sis Nasıl Oluşur?
Havada her zaman değişen miktarlarda su buharı bulunur.
Su buharı, suyun gaz hâlidir ve görünmezdir.
Nemli hava yeterince soğuduğunda veya içindeki su buharı uygun miktarda arttığında, su buharının bir bölümü minicik sıvı damlacıklara dönüşebilir.
Bu olaya yoğuşma denir.
Damlacıklar yere yakın havada çok sayıda oluştuğunda sis meydana gelebilir.
Ancak yalnızca havanın soğuması her zaman sis oluşturmaz.
Havada yeterli nem bulunması, rüzgârın durumu ve çevredeki sıcaklık koşulları da önemlidir.
Bu yüzden iki farklı yerde aynı sıcaklık ölçülse bile birinde sis oluşurken diğerinde oluşmayabilir.
Su Buharı ile Sis Arasındaki Fark Nedir?
Su buharı ve sis aynı şey değildir.
Su buharı görünmeyen bir gazdır.
Sis ise çoğunlukla görünür hâle gelmiş çok küçük sıvı su damlacıklarından oluşur.
Bir örnek düşünelim.
Banyoda sıcak su kullanıldığında havaya su buharı karışabilir.
Bu nemli hava daha serin bir ortamla karşılaştığında suyun bir bölümü küçük damlacıklara dönüşebilir.
Havada gördüğümüz beyazımsı görüntü, görünmeyen su buharının kendisi değil, oluşan küçük su damlacıklarıdır.
Sis oluşumunda da buna benzer bir yoğuşma süreci gerçekleşebilir.
Nem Nedir?
Nem, havada bulunan su buharıyla ilgilidir.
Denizlerden, göllerden, nehirlerden ve topraktan buharlaşan su atmosfere karışır.
Bitkiler de yapraklarından atmosfere su buharı verebilir.
Bu nedenle havada farklı miktarlarda nem bulunur.
Havanın sıcaklığı ve içerdiği su buharı miktarı, yoğuşmanın ne zaman başlayabileceğini etkiler.
Özellikle nemli bir hava kütlesi soğuduğunda sis oluşması için uygun koşullar ortaya çıkabilir.
Ancak havanın nemli olması tek başına sis oluşacağı anlamına gelmez.
Çiy Noktası Nedir?
Sis oluşumunu anlamak için çiy noktası adı verilen bir kavramı öğrenebiliriz.
Çiy noktası, belirli koşullarda hava soğutulduğunda su buharının yoğuşmaya başlayabileceği sıcaklığı ifade eder.
Hava sıcaklığı çiy noktasına yaklaştığında bağıl nem genellikle yükselir.
Uygun koşullarda havadaki su buharı küçük damlacıklara dönüşebilir.
Yere yakın havada çok sayıda damlacık oluşursa sis meydana gelebilir.
Çiy noktası yalnızca sis için değil, bulut ve çiy gibi başka doğa olaylarını anlamak için de önemlidir.
Sis Neden Özellikle Sabahları Görülür?
Gündüz Güneş yeryüzünü ısıtır.
Gece olduğunda ise yeryüzü çevresine enerji yayarak soğuyabilir.
Özellikle gökyüzünün açık ve rüzgârın hafif olduğu gecelerde yer yüzeyi belirgin şekilde soğuyabilir.
Yere yakın hava da bu soğuk yüzeyin etkisiyle soğur.
Hava yeterince nemliyse su buharının bir bölümü küçük damlacıklara dönüşebilir.
Böylece gece boyunca sis oluşabilir.
Sabah uyandığımızda da bu sisi fark edebiliriz.
Ancak sis yalnızca sabahları görülmez. Farklı hava koşullarında günün başka saatlerinde de oluşabilir.
Işınım Sisi Nedir?
Gece yer yüzeyinin soğumasıyla oluşan sis türüne ışınım sisi denir.
Buradaki ışınım sözcüğü, yeryüzünün çevresine ısı enerjisi yaymasıyla ilgilidir.
Özellikle açık ve uzun gecelerde yer yüzeyi soğuyabilir.
Yere yakın hava da soğuduğunda ve yeterince nem bulunduğunda sis oluşabilir.
Bu sis türü sonbahar ve kış aylarında sık görülebilir.
Hafif rüzgâr bazı koşullarda sisin oluşmasına yardımcı olabilir.
Ancak kuvvetli rüzgâr, hava katmanlarını karıştırarak sis oluşumunu engelleyebilir veya oluşmuş sisi dağıtabilir.
Vadilerde Neden Sis Birikir?
Vadiler, çevrelerindeki yüksek alanlara göre daha alçakta kalan yer şekilleridir.
Geceleri soğuyan hava, uygun koşullarda yamaçlardan aşağı doğru hareket ederek vadilerde birikebilir.
Vadinin tabanında hava daha fazla soğuyabilir.
Yeterli nem varsa su buharı yoğuşabilir ve sis oluşabilir.
Bu nedenle bazı sabahlarda bir vadiyi beyaz bir sis tabakasının kapladığını görebiliriz.
Yüksek bir tepeden bakıldığında vadi sanki bulutlarla dolu bir göl gibi görünebilir.
Ancak vadilerin hepsinde her sabah sis oluşmaz.
Sıcaklık, nem ve rüzgâr koşullarının uygun olması gerekir.
Denizlerin Üzerinde Sis Nasıl Oluşur?
Sis yalnızca karalarda oluşmaz.
Denizlerin ve göllerin üzerinde de sis görülebilir.
Örneğin sıcak ve nemli hava daha soğuk bir deniz yüzeyinin üzerinden geçtiğinde alt katmanlarından soğuyabilir.
Hava yeterince soğuduğunda içindeki su buharının bir bölümü yoğuşabilir.
Böylece deniz üzerinde sis oluşabilir.
Bu tür sis, taşınım sisi olarak adlandırılan sis türlerine örnektir.
Rüzgâr bu sisi denizden kıyıya doğru taşıyabilir.
Bu nedenle kıyıda hava başlangıçta açıkken bir süre sonra çevre sisle kaplanabilir.
Sis Neden Bazen Hareket Eder?
Sis çok küçük su damlacıklarından oluşur.
Bu damlacıklar hareket eden havayla birlikte taşınabilir.
Rüzgâr uygun yönde estiğinde sis tabakası bir bölgeden başka bir bölgeye ilerleyebilir.
Bazen de sis bulunduğu yerde oluşmaya devam ederken başka bölgelerde dağılır.
Bu nedenle sisin sınırı sürekli değişebilir.
Bir tepenin önce görünürken birkaç dakika sonra sisin arkasında kaybolması mümkündür.
Ancak sis kendi kendine yürüyen bir madde değildir.
Hava hareketleri ve damlacıkların oluşup buharlaşması, sisin görünümünü değiştirir.
Sis Neden Beyaz veya Gri Görünür?
Sis damlacıkları çok küçüktür.
Ancak çok sayıda olduklarında ışığı farklı yönlere saçarlar.
Bu nedenle sis beyazımsı veya gri bir örtü gibi görünebilir.
Güneş ışığının geliş açısı, çevredeki aydınlatma ve damlacıkların yoğunluğu sisin görünümünü etkileyebilir.
Sisli bir sabah çevremiz bazen parlak beyaz, bazen de soluk gri görünebilir.
Ayrıca sisin içinde bulunan kirletici parçacıklar da görünümü değiştirebilir.
Ancak sisin beyaz olması, onun pamuk veya duman olduğu anlamına gelmez.
Sis Neden Uzağı Görmemizi Engeller?
Normal havada uzaktaki nesnelerden gelen ışık gözlerimize ulaşır.
Sisli havada ise arada çok sayıda küçük su damlacığı bulunur.
Bu damlacıklar ışığın bir bölümünü farklı yönlere saçar.
Böylece uzaktaki nesnelerden gözümüze ulaşan görüntünün belirginliği azalır.
Örneğin uzaktaki bir trafik levhası sis içinde daha soluk görünebilir.
Sis çok yoğunsa levhayı hiç seçemeyebiliriz.
Bu nedenle sisin en önemli etkilerinden biri görüş mesafesini azaltmasıdır.
Görüş mesafesi, bir nesneyi ne kadar uzaktan seçebildiğimizle ilgilidir.
Yoğun Sis Nedir?
Bazen sis hafif olur ve biraz uzaktaki nesneleri hâlâ görebiliriz.
Bazen de görüş mesafesi çok azalır.
Bu durumda yoğun sisten söz ederiz.
Uluslararası meteorolojide yaygın kullanılan tanıma göre sis, yatay görüşün bir kilometrenin altına düşmesine neden olur.
Görüş mesafesi yüz metrenin altına indiğinde çok yoğun sis koşullarından söz edilebilir.
Ancak farklı ülkelerin meteoroloji uyarı sistemlerinde kullanılan eşikler değişebilir.
Önemli olan, görüş mesafesi azaldıkça ulaşımın daha tehlikeli hâle gelebilmesidir.
Sis ile Pus Arasındaki Fark Nedir?
Sis ve pus günlük konuşmada sık sık birbirine karıştırılır.
İkisinde de uzağı görmek zorlaşabilir.
Ancak meteorolojide bunların nedenleri her zaman aynı değildir.
Sis, çoğunlukla havada asılı duran çok küçük su damlacıklarıyla ilişkilidir.
Bazı meteorolojik sınıflandırmalarda daha hafif su damlacığı kaynaklı görünürlük azalması için mist sözcüğü kullanılır.
Türkçede bu durum bazen hafif sis veya pus olarak ifade edilir.
Öte yandan kuru toz, duman ve başka küçük parçacıkların oluşturduğu puslu görünüm, sisle aynı fiziksel olay değildir.
Bu nedenle görüşü azaltan her beyazımsı veya gri görüntüyü sis olarak adlandırmamalıyız.
Sis ile Duman Aynı Şey midir?
Hayır.
Sis çoğunlukla küçük su damlacıklarından oluşur.
Duman ise bir maddenin yanması sırasında oluşan gazları ve çok küçük parçacıkları içerebilir.
Örneğin yanan odunun çıkardığı duman sis değildir.
Duman ve hava kirliliği de görüşü azaltabilir.
Hatta bazı durumlarda sis damlacıklarıyla kirletici maddeler birlikte bulunabilir.
Böyle durumlar hava kalitesini olumsuz etkileyebilir.
Bu nedenle sisli havanın mutlaka temiz veya kirli olduğunu söyleyemeyiz.
Hava kalitesi, ayrı ölçümlerle değerlendirilmelidir.
Sis ile Çiy Arasındaki Fark Nedir?
Çiy de sis gibi su buharının yoğuşmasıyla ilişkili bir olaydır.
Ancak çiy genellikle soğuk yüzeyler üzerinde oluşur.
Örneğin sabah çimenlerin üzerinde küçük su damlacıkları görebiliriz.
Bu damlacıklar çiy olabilir.
Sis ise havada asılı duran küçük damlacıklardan oluşur.
Yani çiy yüzeyde, sis ise havada bulunur.
İki olay benzer sıcaklık ve nem koşullarında ortaya çıkabilir.
Ancak bir yerde çiy oluşması, mutlaka sis de oluşacağı anlamına gelmez.
Dondurucu Sis Nedir?
Bazı sisler, hava sıcaklığının donma noktasının altında olduğu koşullarda meydana gelir.
Bu durumda sisin içindeki sıvı damlacıklar sıfır derecenin altında bulunmalarına rağmen henüz donmamış olabilir.
Bu damlacıklara aşırı soğumuş su damlacıkları denir.
Damlacıklar çok soğuk bir yüzeye çarptığında donabilir ve buz birikimine neden olabilir.
Bu olaya dondurucu sis denir.
Özellikle yollar, köprüler ve başka açık yüzeyler kaygan hâle gelebilir.
Çok soğuk koşullarda ise buz kristallerinden oluşan ayrı bir sis türü de görülebilir.
Sis Güneş Çıkınca Neden Dağılır?
Sabah Güneş yükseldiğinde yeryüzü ısınmaya başlayabilir.
Isınan yüzey, yere yakın havanın sıcaklığını artırabilir.
Hava ısındığında sis damlacıkları buharlaşabilir.
Böylece sis giderek incelir ve dağılabilir.
Ancak her sis Güneş doğar doğmaz kaybolmaz.
Hava nemli kalıyorsa, yüzeyler yeterince ısınmıyorsa veya sis başka bir bölgeden taşınıyorsa uzun süre devam edebilir.
Bazı yoğun sisler öğleden sonraya kadar, hatta uygun koşullarda daha uzun süre kalabilir.
Sis Yağmur Gibi Yağar mı?
Sis ve yağmur aynı şey değildir.
Yağmur, bulutlarda büyüyen su damlalarının yer çekimi etkisiyle yere düşmesidir.
Sis ise çoğunlukla havada asılı duran çok küçük damlacıklardan oluşur.
Ancak sis damlacıkları çeşitli yüzeylerde birikebilir.
Örneğin bir ağacın yaprakları veya başka yüzeyler sisli havada ıslanabilir.
Bazen damlacıklar birleşerek yüzeylerden aşağı doğru damlayabilir.
Bu durum sisin yağmurla aynı hava olayı olduğu anlamına gelmez.
Sis Neden Ulaşım İçin Tehlikeli Olabilir?
Sis, sürücülerin yolları, trafik işaretlerini ve diğer araçları görmesini zorlaştırabilir.
Bu nedenle sisli havada araçların daha dikkatli kullanılması gerekir.
Sis, yalnızca karayollarını etkilemez.
Havaalanlarında uçakların, limanlarda ise gemilerin hareketlerini de zorlaştırabilir.
Yoğun sis olduğunda bazı ulaşım seferlerinde gecikmeler yaşanabilir.
Bu yüzden meteoroloji kurumları sis uyarıları yayımlayabilir.
Çocukların da sisli havada yollarda daha dikkatli olması, sürücüler tarafından fark edilmelerinin zorlaşabileceğini bilmesi önemlidir.
Sis Bize Doğa Hakkında Ne Öğretir?
Sis, havada görünmeyen su buharının bulunduğunu hatırlatır.
Ayrıca sıcaklık, nem ve hava hareketlerinin çevremizi nasıl değiştirebildiğini gösterir.
Normalde gördüğümüz bir dağ veya bina, sis oluştuğunda gözden kaybolabilir.
Ama bina gerçekten yok olmaz.
Yalnızca aramızdaki havanın özellikleri değişmiştir.
Bu da bize gördüğümüz manzaranın yalnızca nesnelere değil, aramızdaki ışığın nasıl ilerlediğine de bağlı olduğunu öğretir.
Bir dahaki sefere sabah pencereden baktığında çevrenin beyaz bir örtüyle kaplandığını görürsen bunun nasıl oluştuğunu düşünebilirsin. Havada bulunan görünmez su buharı, uygun koşullarda çok küçük damlacıklara dönüşmüş olabilir. Bu damlacıklar ışığı saçtığı için uzağı görmemiz zorlaşır. Güneş yükselip hava ısındığında ise sis dağılabilir. Böylece sıradan bir sisli sabah, suyun hâl değişimini ve atmosferin davranışını gözlemleyebileceğimiz küçük bir doğa dersine dönüşür.
Sis Hakkında Ne Öğrendik?
1. Sis nedir?
Sis, yeryüzüne yakın havada asılı duran çok küçük su damlacıklarının oluşturduğu ve görüş mesafesini azaltan bir hava olayıdır.
2. Sis nasıl oluşur?
Nemli hava uygun koşullarda yeterince soğuduğunda veya havadaki nem arttığında, su buharının bir bölümü küçük damlacıklara dönüşebilir. Bu damlacıklar yere yakın havada biriktiğinde sis oluşabilir.
3. Sis ile bulut arasındaki fark nedir?
İkisi de küçük su damlacıklarından ve bazen buz kristallerinden oluşabilir. Sis, yeryüzüne temas eden veya yere çok yakın oluşan bulut benzeri bir tabakadır.
4. Sis neden uzağı görmemizi zorlaştırır?
Sis damlacıkları ışığı farklı yönlere saçar. Bu nedenle uzaktaki nesnelerin görüntüsü daha az belirgin hâle gelir.
5. Sis neden genellikle sabahları görülür?
Gece yeryüzü soğuyabilir ve yere yakın nemli hava da soğuyarak sis oluşturabilir. Bu nedenle bazı sis türleri sabah saatlerinde sık görülür.
6. Sis Güneş çıkınca neden dağılabilir?
Güneş yeryüzünü ve havayı ısıttığında sis damlacıkları buharlaşabilir. Ancak uygun koşullar devam ederse sis daha uzun süre kalabilir.