Bazı Bitkiler Duvarlara Nasıl Tırmanır? Sarmaşıklar Nasıl Tutunur?
Bir gün okuldan eve dönerken eski bir taş duvarın yanından geçtiğini düşün.
Duvarın büyük bir bölümü yemyeşil yapraklarla kaplanmış. İnce dallar taşların üzerinden yükselmiş, bazıları neredeyse duvarın tepesine ulaşmış.
Biraz yaklaşınca şaşırıyorsun.
“Bu bitkinin ayakları yok! Peki, duvarın üzerinde nasıl durabiliyor?”
Bitkiler insanlar gibi yürüyemez veya elleriyle duvara tutunamaz. Ancak bazıları büyürken çevrelerindeki desteklerden yararlanabilir.
Tırmanıcı bitkiler; tutunma kökleri, yapışıcı diskler, sülükler veya dolanan gövdeler sayesinde yukarı doğru büyüyebilir.
Üstelik bütün tırmanıcı bitkiler aynı yöntemi kullanmaz!
Bitkiler Neden Yukarı Doğru Büyür?
Yeşil bitkilerin çoğu büyümek için ışığa ihtiyaç duyar.
Çünkü fotosentez sırasında ışık enerjisinden yararlanarak şeker üretirler.
Ormanda veya bahçede başka bitkilerin gölgesinde kalan bir bitki, yeterli ışık bulmakta zorlanabilir.
Bazı bitkiler kalın ve güçlü gövdeler oluşturarak yükselir.
Örneğin büyük ağaçlar kendi gövdeleri üzerinde durabilir.
Tırmanıcı bitkilerin bir bölümü ise başka bitkileri veya yapıları destek olarak kullanır.
Böylece bütün ağırlıklarını tek başlarına taşıyacak kalın bir gövde geliştirmeden yükselebilirler.
Sarmaşık Nedir?
Sarmaşık sözcüğü, günlük hayatta tırmanan veya başka yüzeylerin üzerinde yayılan birçok bitki için kullanılır.
Ancak bütün sarmaşıklar aynı bitki türü değildir.
Bazıları ağaçlara tırmanır, bazıları çitlere dolanır, bazıları da duvarlara tutunur.
Bu bitkilerin büyüme biçimleri birbirinden farklıdır.
Kimileri gövdelerindeki küçük köklerden yararlanırken kimileri ince sülükler geliştirir.
Yani “sarmaşık” dediğimizde aslında farklı tırmanma yöntemlerine sahip bitkilerden söz ediyor olabiliriz.
Duvar Sarmaşığı Duvara Nasıl Tutunur?
Duvar sarmaşığı, gövdesinde küçük tutunma kökleri oluşturabilir.
Bunlara tutunucu hava kökleri veya adventif kökler denir.
Bu kökler duvarın pürüzlü yüzeyiyle temas ederek bitkinin tutunmasını sağlar.
Köklerin küçük çıkıntıları ve kök tüyleri yüzeye daha sıkı bağlanmaya yardımcı olabilir.
Bu nedenle duvar sarmaşığı taş ve tuğla gibi yüzeylerde yükselebilir.
Ancak tutunma köklerinin temel görevi, toprağın içindeki kökler gibi su ve mineral toplamak değil, bitkiye destek sağlamaktır.
Amerikan Sarmaşığı Duvara Nasıl Yapışır?
Amerikan sarmaşığı olarak bilinen bazı bitkiler farklı bir yöntem kullanır.
Bu bitkiler ince, dallanan tutunma yapıları geliştirir.
Bazılarının uçlarında küçük yapışıcı diskler bulunur.
Diskler yüzeyle temas ettiğinde bitkinin duvara bağlanmasını sağlayabilir.
Böylece gövde yukarı doğru büyümeye devam eder.
Bu yapılar, bitkinin duvara elle tutunmasına benzemez. Bitkinin büyümesi sırasında oluşan özel yapılardır.
Dışarıdan bakıldığında aynı şekilde duvara tırmanıyor gibi görünseler de duvar sarmaşığı ile Amerikan sarmaşığının tutunma yöntemleri farklı olabilir.
Sülük Nedir? Asma Nasıl Tırmanır?
Üzüm asmasının dallarında ince ve kıvrımlı yapılar görebiliriz.
Bu yapılara sülük denir.
Bitki büyürken sülüklerinden biri uygun bir tel veya dala temas edebilir.
Ardından bu yapının büyümesi değişerek desteğin çevresine dolanmasına yardımcı olur.
Sülükler zamanla sıkılaşarak bitkiyi destekleyebilir.
Ancak üzüm asmasının sülükleri her düz yüzeye yapışamaz.
Bu nedenle asmalar çoğunlukla teller, çardaklar veya kafesler üzerinde yetiştirilir.
Bazı Bitkiler Gövdelerini Dolayarak mı Tırmanır?
Evet.
Hanımeli ve mor salkım gibi bazı bitkiler gövdelerini bir desteğin çevresine sararak yükselir.
Bu bitkilere dolanıcı tırmanıcılar denir.
Genç gövde büyürken çevresindeki desteği saracak biçimde gelişebilir.
Zamanla gövde uzar ve bitki daha yükseğe ulaşır.
Ancak dolanıcı bitkilerin tutunmak için uygun kalınlıkta bir direğe, tele veya başka bir desteğe ihtiyacı vardır.
Bazı türler çok güçlenebildiği için kullanılan desteğin sağlam olması da önemlidir.
Tırmanıcı Bitkiler Dokundukları Yeri Hissedebilir mi?
Bazı tırmanıcı bitkiler dokunmaya büyüme tepkisi verebilir.
Örneğin bir sülük ince bir desteğe temas ettiğinde farklı taraflarındaki büyüme hızları değişebilir.
Böylece sülük kıvrılarak desteğe sarılabilir.
Bu olaya tigmotropizma denir.
Ancak bitki, bizim gibi dokunduğunu düşünerek karar vermez.
Hücrelerinde gerçekleşen değişimler büyümenin yönünü etkiler.
Bu hareketleri çoğu zaman gözümüzle anlık olarak fark edemeyiz. Çünkü büyüme yavaş gerçekleşir.
Sarmaşıklar Duvarlardan Su mu İçer?
Genellikle hayır.
Duvara tutunan sarmaşıkların büyük bölümü suyu ve mineral besin elementlerini topraktaki kökleriyle alır.
Duvara tutunmak için geliştirdikleri yapılar ise çoğunlukla destek görevi üstlenir.
Bu nedenle duvar sarmaşığının duvara tutunması, bütün besinini duvardan aldığı anlamına gelmez.
Elbette bazı bitkiler çevrelerinden farklı yollarla su alabilir. Ancak sıradan tırmanıcı bahçe bitkilerinde topraktaki kökler temel öneme sahiptir.
Sarmaşıklar Duvarlara Zarar Verir mi?
Bu, bitkinin türüne ve duvarın durumuna bağlıdır.
Sağlam bazı duvarlarda uygun biçimde yetiştirilen tırmanıcı bitkiler büyük sorun oluşturmayabilir.
Ancak çatlakları bulunan eski duvarlarda, büyüyen bitki bölümleri mevcut hasarı artırabilir.
Güçlü sarmaşıklar yağmur oluklarına, pencerelere veya çatı bölümlerine de ulaşabilir.
Ayrıca bitkiyi duvardan zorla çekerek çıkarmak yüzey kaplamasına zarar verebilir.
Bu nedenle bina duvarında sarmaşık yetiştirmeden önce uygun tür ve destek sistemi seçilmelidir.
Bütün Tırmanıcı Bitkiler Duvara Kendiliğinden Yapışır mı?
Hayır.
Duvar sarmaşığı gibi bazı türler uygun yüzeylere doğrudan tutunabilir.
Ancak üzüm asması, hanımeli ve mor salkım gibi birçok tırmanıcı bitki için tel, kafes veya direk gerekir.
Bu ayrım çok önemlidir.
Örneğin düz bir duvarın dibine üzüm asması dikmek, onun kendiliğinden duvara yapışacağı anlamına gelmez.
Uygun bir destek kurulursa bitki sülüklerini bu desteğe dolayarak yükselebilir.
Tırmanıcı Bitkiler Doğaya Nasıl Katkı Sağlar?
Tırmanıcı bitkiler bazı canlılara barınma alanı sağlayabilir.
Yaprakları arasında böcekler yaşayabilir, kuşlar yuva kurabilir.
Çiçek açan türler, arılar ve başka tozlaştırıcılar için besin sunabilir.
Ayrıca yapraklarla kaplanmış yüzeyler gölge oluşturabilir.
Ancak çok hızlı büyüyen bazı tırmanıcı bitkiler, başka bitkilerin ışık almasını engelleyebilir.
Bu nedenle her bitkinin her ortam için uygun olduğunu düşünmemeliyiz.
Bir gün yeniden sarmaşıklarla kaplanmış bir duvar gördüğümüzde, yalnızca yeşil yapraklara bakmayacağız.
Belki bitki küçücük tutunma kökleri kullanıyor, belki yapışıcı disklerle yüzeye bağlanıyor, belki de ince sülüklerini bir desteğe doluyor.
Bitkiler yer değiştirmek için yürüyemeseler de büyüme biçimleriyle çevrelerindeki alanlardan yararlanabilir.
Tırmanıcı Bitkiler Hakkında Ne Öğrendik?
Bazı bitkiler duvarlara nasıl tırmanır?
Bazıları tutunma kökleri veya yapışıcı disklerle duvara bağlanır. Bazıları ise sülükleri ya da gövdeleriyle bir desteğe dolanır.
Sarmaşıklar neden yukarı doğru büyür?
Birçok tırmanıcı bitki desteklerden yararlanarak daha yüksek bölgelere ve uygun ışık koşullarına ulaşabilir.
Duvar sarmaşığı duvara nasıl tutunur?
Gövdesinde gelişen küçük tutunma köklerini kullanarak özellikle pürüzlü yüzeylere bağlanır.
Asma bitkisi düz duvara tırmanabilir mi?
Genellikle doğrudan yapışamaz. Sülüklerinin dolanabileceği tel, dal veya başka ince desteklere ihtiyaç duyar.
Tırmanıcı bitkiler duvarlardan beslenir mi?
Çoğu tırmanıcı bitki su ve mineralleri topraktaki kökleriyle alır. Duvara tutunma yapıları esas olarak destek sağlar.
Sarmaşıklar duvarlara zarar verir mi?
Bazı durumlarda verebilir. Özellikle çatlak duvarlarda, oluklarda ve çatı kenarlarında büyüyen güçlü bitkiler hasarı artırabilir.
