Tohumlar Nasıl Oluşur? Bitkiler Yeni Tohumları Nasıl Üretir?
Bir gün elindeki olgun bir elmayı ikiye böldüğünü düşün.
Elmanın ortasında küçük, kahverengi çekirdekler görüyorsun.
“Bu çekirdekler nereden geldi?” diye merak ediyorsun.
Birkaç ay önce elma ağacının dallarında çiçekler vardı. Şimdi ise meyvelerin içinde yeni tohumlar bulunuyor.
Çiçekli bitkilerde tohumlar, uygun tozlaşma ve döllenme olaylarının ardından çiçeğin içindeki tohum taslaklarından gelişir.
Peki, bu yolculuk nasıl başlar?
Tohum Nedir?
Tohum, yeni bir bitkinin gelişmesini sağlayabilecek canlı bir yapı taşır.
İçinde embriyo adı verilen küçük bir bitki taslağı bulunur.
Embriyonun çevresinde onu koruyan bir tohum kabuğu gelişir. Birçok tohumda ilk büyüme döneminde kullanılabilecek besin depoları da vardır.
Bir fasulye tanesi veya elma çekirdeği bu yapılara örnek olabilir.
Ancak bütün tohumlar aynı büyüklükte ve biçimde değildir.
Tohumlar Nerede Oluşur?
Çiçekli bitkilerde tohumların oluşacağı yapılar çiçeğin içinde bulunur.
Çiçeğin dişi organındaki yumurtalık, tohum taslaklarını barındırır.
Bu küçük taslaklar, döllenme gerçekleştiğinde gelişerek tohumlara dönüşebilir.
Çiçeğin başka bölümleriyse polen üretir.
Yani bir çiçek yalnızca güzel kokmak veya renkli görünmek için var değildir. Yeni bitkilerin oluşmasında da önemli görevler üstlenir.
Tozlaşma Nasıl Gerçekleşir?
Bir arının çiçeğe konduğunu düşün.
Arı, çiçekten nektar veya polen toplarken vücuduna polen taneleri yapışabilir.
Başka bir çiçeği ziyaret ettiğinde polenlerin bir bölümü o çiçeğin dişi organının tepeciğine ulaşabilir.
Bu olaya tozlaşma denir.
Ancak polenleri yalnızca arılar taşımaz. Kelebekler, bazı kuşlar ve rüzgâr da tozlaşmada görev alabilir.
Bazı bitkilerde aynı çiçeğin poleniyle de tozlaşma gerçekleşebilir.
Döllenme Nedir?
Tozlaşma ile döllenme aynı olay değildir.
Uygun bir polen tanesi dişi organın tepeciğine ulaştığında polen tüpü adı verilen ince bir yapı geliştirebilir.
Bu tüp, erkek üreme hücrelerinin tohum taslağına ulaşmasına yardımcı olur.
Erkek üreme hücrelerinden biri yumurta hücresiyle birleştiğinde döllenme gerçekleşir.
Bu birleşmeden oluşan ilk hücre zamanla bölünerek yeni bitkinin embriyosunu meydana getirir.
Çiçekli bitkilerde ayrıca besin dokusunun gelişmesini sağlayan ikinci bir döllenme olayı da bulunur.
Tohumun İçinde Neler Bulunur?
Döllenmeden sonra tohum taslağı gelişmeye başlar.
Embriyo büyürken onu çevreleyen koruyucu kabuk oluşur.
Tohumun içinde, yeni bitkinin ilk gelişimine yardımcı olabilecek besin maddeleri bulunabilir.
Bu maddeler bazı tohumlarda özel besin dokusunda, bazılarında ise embriyonun tohum yapraklarında depolanır.
Örneğin fasulye tohumunun iki büyük tohum yaprağı, ilk gelişim sırasında kullanılabilecek besinleri depolar.
Tohumlar Ne Zaman Olgunlaşır?
Tohumun oluşması ve olgunlaşması zaman alır.
Bu süre bitkinin türüne ve çevre koşullarına göre değişir.
Gelişme sırasında embriyo ve diğer tohum yapıları tamamlanır.
Birçok tohum olgunlaşırken su miktarını azaltır ve daha dayanıklı hâle gelir.
Ancak bütün tohumlar aynı süre saklanamaz.
Bazı türlerin tohumları uzun süre canlı kalabilirken bazıları kurutulmaya veya uzun süre bekletilmeye dayanamaz.
Tohum ile Meyve Arasındaki Fark Nedir?
Meyve ve tohum birbirinden farklı yapılardır.
Tohum, yeni bitkinin embriyosunu taşıyan yapıdır.
Meyve ise çiçekli bitkilerde genellikle yumurtalıktan gelişir ve tohumları çevreleyebilir.
Elmanın içindeki çekirdekler tohumdur. Onları çevreleyen elma ise meyvedir.
Ancak bütün meyveler sulu değildir. Bezelye ve fasulye kabukları da botanik açıdan meyvedir.
Bazı bitkilerde döllenme olmadan gelişen çekirdeksiz meyveler de bulunabilir.
Bütün Bitkiler Çiçek Açarak mı Tohum Üretir?
Hayır.
Çam gibi kozalaklı bitkiler de tohum oluşturur ancak bildiğimiz renkli çiçekleri ve meyveleri üretmez.
Bu bitkilerde üremeyle ilgili yapılar kozalaklarda bulunur.
Öte yandan eğrelti otu ve kara yosunu gibi bitkiler tohum yerine sporlarla çoğalabilir.
Yani doğadaki bütün bitkilerin yaşam döngüsü aynı değildir.
Tohumlar Neden Önemlidir?
Tohumlar, bitkilerin yeni nesiller oluşturmasını sağlar.
Uygun koşullara ulaşan canlı bir tohum çimlenebilir.
Önce kökü, ardından filizi gelişir.
Zamanla büyüyen bitki, türüne göre yeni üreme yapıları oluşturabilir.
Böylece yaşam döngüsü devam eder.
Bir dahaki sefere elma çekirdeğine veya fasulye tanesine baktığında onun yalnızca küçük bir parça olmadığını hatırlayabilirsin. İçinde, uygun koşullarda büyümeye başlayabilecek yeni bir bitkinin ilk yapıları bulunur.
Tohumların Oluşumu Hakkında Ne Öğrendik?
1. Tohumlar nasıl oluşur?
Çiçekli bitkilerde döllenmenin ardından tohum taslakları gelişerek tohumları oluşturur.
2. Tozlaşma nedir?
Polenlerin çiçeğin erkek organından dişi organının tepeciğine taşınmasıdır.
3. Tozlaşma ile döllenme aynı şey midir?
Hayır. Tozlaşma polenin taşınmasıdır; döllenme ise üreme hücrelerinin birleşmesidir.
4. Tohumun içinde ne bulunur?
Yeni bitkiyi oluşturabilecek embriyo, koruyucu yapılar ve çoğu tohumda ilk gelişime yardımcı olan besin depoları bulunur.
5. Bütün bitkiler tohum üretir mi?
Hayır. Çiçekli ve kozalaklı bitkiler tohum üretirken eğrelti otları gibi bazı bitkiler sporlarla çoğalır.
