Yağmur Suyu Nereye Gider? Toprağa ve Yeryüzüne Düşen Yağmur Ne Olur?
Bir sabah pencerenin önüne oturup yağmuru izlediğini düşün.
Gökyüzünden binlerce küçük damla düşüyor. Yağmur damlaları ağaçların yapraklarına, bahçedeki toprağa, evlerin çatılarına ve sokaklara ulaşıyor.
Bir süre sonra yağmur duruyor.
Bahçedeki çamur hâlâ ıslak. Kaldırımdaki su birikintileri ise yavaş yavaş küçülüyor.
Merak edip soruyorsun:
“Az önce burada olan bütün bu sular nereye gitti?”
Yağmur suyu yeryüzüne düştükten sonra toprağa sızabilir, yüzeyden akabilir, bitkiler tarafından kullanılabilir veya buharlaşarak havaya dönebilir.
Bu yolların her biri, Dünya'nın su döngüsünün bir parçasıdır.
Yağmur Nasıl Oluşur?
Yağmurun yolculuğunu anlamak için önce gökyüzüne bakalım.
Denizlerden, göllerden, nehirlerden ve ıslak yüzeylerden su buharlaşır.
Buharlaşma sırasında sıvı su, görünmez su buharına dönüşerek atmosfere karışır.
Havadaki su buharının bir bölümü uygun koşullarda yoğunlaşır ve çok küçük su damlacıkları oluşturur.
Bu damlacıklar bulutların oluşmasına katkıda bulunur.
Bulutlardaki damlalar birleşip büyüdüğünde, havada asılı kalamayacak kadar ağırlaşabilir.
Böylece yağmur olarak yeryüzüne düşerler.
Ancak bütün yağışlar yağmur biçiminde olmaz. Hava koşullarına bağlı olarak kar veya dolu da oluşabilir.
Yağmur Damlası Yere Düştüğünde Ne Olur?
Bir yağmur damlası toprağa ulaştığında birkaç farklı olay gerçekleşebilir.
Bir bölümü yüzeyde kalabilir.
Bir bölümü toprağın içine sızabilir.
Bazı damlalar ise eğimli bir yüzeyden aşağı doğru akmaya başlayabilir.
Bu farklılık, yağmurun ne kadar şiddetli yağdığına ve düştüğü yerin özelliklerine bağlıdır.
Örneğin gevşek ve geçirgen bir toprak, suyun içine girmesine yardımcı olabilir.
Asfalt gibi sert yüzeylerde ise su genellikle yüzeyden akar.
Yağmur Suyu Toprağa Nasıl Sızar?
Toprağa yakından baktığımızda onu tamamen dolu ve sert bir madde gibi düşünebiliriz.
Oysa toprak tanecikleri arasında çok küçük boşluklar bulunur.
Su bu boşluklardan içeri girebilir.
Bu olaya sızma veya infiltrasyon denir.
Sızan suyun bir bölümü toprağın üst katmanlarında kalır.
Bu nem, bitkilerin yaşaması açısından önemlidir.
Bir bölümü ise daha derinlere ilerleyebilir.
Ancak her toprak aynı miktarda suyu aynı hızla içine almaz.
Kumlu Toprak ile Killi Toprak Aynı mıdır?
Hayır.
Kumlu topraklarda su genellikle daha kolay hareket edebilir.
Killi topraklarda ise suyun aşağıya ilerlemesi çoğu zaman daha yavaştır.
Toprağın ne kadar sıkışmış olduğu ve daha önce ne kadar ıslandığı da önemlidir.
Örneğin uzun süre yağmur yağmış ve suya doymuş bir toprak, yeni gelen yağmuru yeterince hızlı içine alamayabilir.
Bu durumda yüzeyden akan su miktarı artabilir.
Yer Altı Suyu Nedir?
Toprağın içine sızan yağmur suyunun bir bölümü derinlere doğru ilerler.
Yer altında bazı kaya ve tortu katmanlarında küçük boşluklar ve çatlaklar vardır.
Bu boşlukların suyla dolduğu bölgelerde yer altı suyu bulunur.
Yer altı sularını her zaman geniş bir mağaranın içinde biriken göl gibi düşünmemeliyiz.
Çoğu zaman su, kum ve çakıl tanelerinin arasındaki boşluklarda veya kayalardaki çatlaklarda bulunur.
Suyu depolayabilen ve iletebilen uygun yer altı katmanlarına akifer denir.
Yer Altı Suları Yeniden Yeryüzüne Çıkar mı?
Evet.
Yer altındaki su çok yavaş hareket edebilir.
Bazı yerlerde kaya katmanlarının arasından ilerleyerek bir kaynağa ulaşır ve yeryüzüne çıkar.
Bazen de dereleri, nehirleri veya gölleri besler.
Bu nedenle bazı akarsular, uzun süre yağmur yağmadığında bile akmaya devam edebilir.
Yer altı suyunun yolculuğu birkaç gün sürebileceği gibi bazı koşullarda çok daha uzun zaman alabilir.
Bütün yağmur damlalarının hemen bir yer altı kaynağına ulaştığını düşünmemeliyiz.
Yağmur Suyu Derelere ve Nehirlere Nasıl Ulaşır?
Yağmur yağdığında suyun tamamı toprağa sızmaz.
Özellikle eğimli alanlarda veya suyu yeterince hızlı geçirmeyen yüzeylerde bir bölümü aşağı doğru akar.
Buna yüzey akışı denir.
Küçük su akıntıları birbirine katılabilir.
Bunlar derelere, dereler de daha büyük nehirlere ulaşabilir.
Nehirlerin taşıdığı suyun bir bölümü göllere veya denizlere dökülür.
Böylece bir dağa düşen yağmur damlası, zamanla çok uzaktaki bir denize ulaşabilir.
Şehirlerde Yağmur Suyu Nereye Gider?
Şehirlerde yollar, kaldırımlar, binalar ve otoparklar geniş alanlar kaplar.
Bu sert yüzeyler, yağmur suyunun toprağa sızmasını zorlaştırabilir.
Bu nedenle yağmur suyu sokaklarda akarak alçak bölgelere toplanabilir.
Bazı şehirlerde bu suları toplamak için yağmur suyu ızgaraları ve kanallar bulunur.
Sokaklarda gördüğümüz bu ızgaralara mazgal denir.
Mazgallardan giren su, yerleşim yerinin altyapısına bağlı olarak yağmur suyu hatlarına, toplama sistemlerine veya başka kanal hatlarına ulaşabilir.
Bazı sistemler suyu dereye, nehre veya denize iletir.
Ancak bütün şehirlerde yağmur suyu aynı yere gitmez.
Yağmur Mazgalına Giren Su Temizlenir mi?
Her zaman değil.
Bazı yağmur suyu hatları, topladıkları suyu arıtma tesisinden geçirmeden doğal su ortamlarına taşıyabilir.
Bu nedenle sokaktaki bir mazgala atılan çöp veya dökülen kirletici maddeler çevreye zarar verebilir.
Yağmur suyu yollardaki yağları, tozları ve başka kirleticileri de sürükleyebilir.
Bu yüzden yağmur mazgallarını çöp kutusu gibi kullanmamalıyız.
Temiz su kaynaklarını korumak, yalnızca nehir ve denizlerin kıyısında değil, yaşadığımız sokakta da başlar.
Yağmur Suyu Neden Birikinti Oluşturur?
Yağmur çok hızlı yağarsa veya toprak yeterince su alamazsa yüzeyde birikintiler oluşabilir.
Ayrıca yerin çukur olduğu noktalarda su toplanabilir.
Bir su birikintisi, yağış durduktan sonra toprağa sızarak, başka yerlere akarak veya buharlaşarak küçülebilir.
Ancak her birikinti aynı hızla kaybolmaz.
Güneşli ve rüzgârlı bir günde suyun buharlaşması, serin ve nemli bir güne göre daha hızlı olabilir.
Yağmur Suyu Buharlaşınca Nereye Gider?
Bir su birikintisi küçüldüğünde içindeki suyun bir bölümü buharlaşmış olabilir.
Buharlaşan su, görünmez su buharı olarak havaya karışır.
Su buharı daha sonra hava hareketleriyle farklı bölgelere taşınabilir.
Uygun koşullarda yoğunlaşıp bulutların oluşmasına katkıda bulunur.
Böylece aynı su, başka bir gün ve başka bir yerde yeniden yağışa dönüşebilir.
Yağmur suyunun yolculuğu bir defa gerçekleşip bitmez.
Bitkiler Yağmur Suyunu Nasıl Kullanır?
Bitkilerin kökleri, topraktaki suyu alabilir.
Bu su bitkinin büyümesi ve yaşamsal faaliyetleri için gereklidir.
Bitkinin aldığı suyun bir bölümü yapraklardan su buharı olarak atmosfere geçer.
Bu olaya terleme veya bilimsel adıyla transpirasyon denir.
Ayrıca yağmurun bir bölümü önce yaprak ve dalların üzerinde tutulabilir, ardından doğrudan buharlaşabilir.
Bu nedenle bitkiler de su döngüsünde önemli rol oynar.
Çok Fazla Yağmur Yağarsa Ne Olur?
Yağmur suyu, toprağın içine sızabileceğinden veya derelerin taşıyabileceğinden daha hızlı birikirse su baskınları oluşabilir.
Dereler ve nehirler taşabilir.
Özellikle yoğun yapılaşmanın bulunduğu yerlerde suyun toprağa sızabileceği alanların azalması, bazı koşullarda taşkın riskini artırabilir.
Bu nedenle şehirlerde yağmur suyunun güvenli biçimde uzaklaştırılması ve uygun alanlarda toprağa sızdırılması önemlidir.
Şiddetli yağmur sırasında biriken veya hızla akan suya girmemeliyiz. Sığ görünen suyun altında açık mazgal, çukur veya güçlü akıntı bulunabilir.
Yağmur Suyunu Biriktirip Kullanabilir miyiz?
Evet.
Bazı binalarda çatılara düşen yağmur suyu özel sistemlerle toplanabilir.
Toplanan su, uygun koşullarda bahçe sulama gibi amaçlarla kullanılabilir.
Ancak yağmur suyu toplandığı anda mutlaka içilebilir değildir.
Çatıdaki toz, kuş pisliği ve başka maddeler suya karışabilir.
İçme ve yemek hazırlama amacıyla kullanım için gerekli arıtma ve güvenlik koşulları sağlanmalıdır.
Su Döngüsü Neden Önemlidir?
Su döngüsü, yeryüzündeki suyun sürekli hareket etmesini sağlar.
Denizler, göller, nehirler, toprak, bitkiler ve atmosfer bu hareketin parçalarıdır.
Güneş enerjisi buharlaşmayı destekler.
Yer çekimi ise yağmur damlalarının düşmesinde ve suların aşağı doğru akmasında önemli rol oynar.
Ancak suyun her yerde aynı miktarda bulunduğunu düşünmemeliyiz.
Bazı bölgelerde kuraklık yaşanırken başka yerlerde şiddetli yağışlar görülebilir.
Bu nedenle su kaynaklarını dikkatli kullanmak önemlidir.
Bir dahaki sefere yağmurdan sonra küçülen bir su birikintisi gördüğümüzde suyun kaybolduğunu düşünmeyebiliriz.
Belki bir bölümü toprağa sızmıştır. Belki yakındaki dereye ulaşmıştır. Belki de görünmez su buharı olarak havaya karışmıştır.
Küçük bir yağmur damlası bile Dünya üzerinde uzun ve ilginç bir yolculuğa çıkabilir.
Yağmur Suyu Hakkında Ne Öğrendik?
Yağmur suyu nereye gider?
Yağmur suyunun bir bölümü toprağa sızar, bir bölümü derelere ve nehirlere akar, bir bölümü de buharlaşarak atmosfere döner.
Yağmur suyu toprağın altında nereye gider?
Toprak ve kayaçların boşluklarından ilerleyebilir. Bir bölümü bitkiler tarafından kullanılırken bir bölümü yer altı sularını besleyebilir.
Yağmurdan sonra su birikintileri neden kaybolur?
Su toprağa sızabilir, başka yerlere akabilir veya buharlaşarak havaya karışabilir.
Sokaktaki mazgallara giren yağmur suyu nereye gider?
Bulunduğu şehrin altyapısına bağlı olarak yağmur suyu kanallarına, toplama sistemlerine veya başka hatlara ulaşabilir. Bazı sistemlerde dere ve denizlere iletilir.
Yağmur suyu yeniden yağmur olabilir mi?
Evet. Buharlaşan su atmosfere karışır, uygun koşullarda bulutların oluşumuna katılır ve yeniden yağış olarak yeryüzüne dönebilir.
Yer altı suları büyük mağaralarda mı birikir?
Her zaman değil. Yer altı sularının önemli bir bölümü toprak ve kayaçların küçük boşluklarında veya çatlaklarında bulunur.
