Doktor Dizimize Neden Çekiçle Vurur? Diz Refleksi Nedir?
Bir gün doktor muayenesine gittiğini düşün. Doktor senden muayene masasına oturmanı ve bacaklarını serbestçe aşağı sarkıtmanı istiyor.
Sonra eline küçük, yumuşak uçlu bir çekiç alıyor.
Diz kapağının hemen altına hafifçe dokunuyor ve birden bacağın ileri doğru hareket ediyor!
Şaşırıyorsun. Çünkü bacağını hareket ettirmeye sen karar vermedin.
Peki, doktor dizimize neden çekiçle vurur? Bacağımız neden kendiliğinden hareket eder?
Doktor, sinirlerimizin ve omuriliğimizin belirli bağlantılarının nasıl çalıştığını değerlendirmek için diz refleksimizi kontrol eder.
Bu basit muayene, vücudumuzun çok hızlı çalışan haberleşme sistemini anlamamıza da yardımcı olur.
Refleks Nedir?
Refleks, vücudumuzun belirli bir uyarıya verdiği hızlı ve istemsiz tepkidir.
İstemsiz hareket, gerçekleşmesi için bilinçli olarak karar vermemiz gerekmeyen hareket demektir.
Örneğin gözümüze beklenmedik bir şey yaklaştığında gözlerimizi kırpabiliriz.
Diz refleksi de benzer biçimde kendiliğinden gerçekleşen bir tepkidir.
Ancak bütün refleksler aynı sinir yollarını kullanmaz.
Bazı reflekslerin düzenlenmesinde omurilik, bazılarında ise beyin sapı ve başka sinirsel yapılar önemli rol oynar.
Doktor Dizimizin Neresine Vurur?
Doktorun kullandığı özel aletin adı refleks çekicidir.
Bu çekiç genellikle kauçuk gibi esnek bir malzemeden yapılmış bir uca sahiptir.
Diz refleksi muayenesinde doktor, diz kapağının hemen altında bulunan patellar tendona hafifçe vurur.
Tendon, kas ile kemik arasındaki kuvvet aktarımında görev alan dayanıklı bağ dokusudur.
Bu nedenle refleks çekiciyle yapılan hafif dokunuş, yalnızca derimizi etkilemez.
Uyluğumuzun önünde bulunan kasın kısa süreli gerilmesini sağlar.
Bu gerilme, refleksin başlamasına neden olan uyarıdır.
Diz Refleksi Nasıl Oluşur?
Diz refleksi çok kısa sürede gerçekleşir.
Ancak bu küçücük hareketin arkasında birbiriyle bağlantılı birkaç önemli aşama vardır.
1. Kasımız Gerilir
Doktor diz kapağının altındaki tendona hafifçe vurduğunda, uyluğun ön tarafındaki kas kısa süreli gerilir.
Bu kasın adı kuadriseps kasıdır.
Kuadriseps, dizimizi düzleştirmemize yardımcı olan önemli bir kas grubudur.
2. Sinirler Omuriliğe Mesaj Gönderir
Kasın içinde gerilmeyi algılayan özel duyu yapıları bulunur.
Bu yapılar gerilmeyi fark ettiğinde duyu sinirleri aracılığıyla omuriliğe elektriksel sinyaller gönderilir.
Yani kasımızdaki değişiklik, sinir sistemimize bildirilmiş olur.
3. Omurilikten Kasa Yeni Bir Mesaj Gider
Omurilikteki sinir bağlantıları bu uyarıya hızlı bir yanıt oluşturur.
Hareketi sağlayan sinir hücreleri aracılığıyla uyluğun ön kaslarına mesaj gönderilir.
Böylece kasın kasılması sağlanır.
4. Bacağımız İleri Doğru Hareket Eder
Kuadriseps kası kasıldığında diz eklemi düzleşmeye başlar.
Bu nedenle dizimizin altındaki bacak bölümü öne doğru hareket edebilir.
İşte doktorun gözlemlediği hareket budur.
Bu olaya patellar refleks veya diz kapağı refleksi denir.
Refleks Hareketini Beynimiz mi Yönetir?
Diz refleksinin en ilginç özelliklerinden biri, temel tepkinin omurilik üzerinden çok hızlı gerçekleşmesidir.
Kasımızdan gelen sinyalin önce beynimizin bilinçli düşünmeyle ilgili bölümlerine ulaşması ve orada karar verilmesi gerekmez.
Omurilikteki sinir bağlantıları, refleksin ortaya çıkmasına yeterlidir.
Ancak bu, beynimizin reflekslerle hiçbir ilgisi olmadığı anlamına gelmez.
Beynimizden omuriliğe uzanan sinir yolları, reflekslerimizin ne kadar güçlü ortaya çıkacağını etkileyebilir.
Doktorlar da refleksleri değerlendirirken bu bağlantıları dikkate alır.
Omurilik Nedir ve Ne İşe Yarar?
Omurilik, omurgamızın içindeki koruyucu kemik kanalında bulunan önemli bir sinir sistemi yapısıdır.
Beynimizle vücudumuzun farklı bölgeleri arasında bilgi taşınmasına yardımcı olur.
Örneğin elimizin dokunduğu bir nesneyle ilgili duyusal bilgiler, uygun sinir yollarından geçerek beynimize ulaşabilir.
Beynimizden kaslarımıza gönderilen hareket komutlarının önemli bir bölümü de omurilikten geçer.
Omurilik ayrıca diz refleksi gibi bazı hızlı tepkilerin düzenlenmesinde görev alır.
Bu nedenle yalnızca bir haberleşme yolu değil, belirli sinirsel işlemlerin gerçekleştiği önemli bir merkezdir.
Refleksler Neden Bu Kadar Hızlıdır?
Refleksler, belirli uyarılara hızlı yanıt verilmesini sağlar.
Diz refleksinde uyarıdan kasa kadar uzanan sinir yolu oldukça kısa ve düzenlidir.
Haberleşme, sinir hücreleri arasında elektriksel ve kimyasal sinyallerle gerçekleşir.
Böylece uzun uzun düşünmeden bir kasın çalışması sağlanabilir.
Diz refleksi özellikle kasların gerilmeye verdiği yanıtı gösterir.
Bu refleks, normal hareketlerde kasların çalışma düzenine ve duruş kontrolüne katkıda bulunan sistemin bir parçasıdır.
Doktorlar Diz Refleksimizi Neden Kontrol Eder?
Diz refleksi muayenesi, sinir sistemi değerlendirmesinin bir bölümüdür.
Doktor, belirli duyu ve hareket sinirlerinin, omurilikteki bağlantıların ve bunları etkileyen sinir yollarının çalışması hakkında bilgi edinmek ister.
Bunun için bacağın verdiği tepkiyi gözlemler.
Ancak testin amacı bacağın mümkün olduğu kadar uzağa fırlamasını sağlamak değildir.
Doktor, refleksin beklenen biçimde ortaya çıkıp çıkmadığını ve ne kadar güçlü olduğunu değerlendirir.
Refleksimiz Güçlü veya Zayıf Olursa Ne Anlama Gelir?
İnsanların refleksleri birebir aynı değildir.
Bazı kişilerde diz refleksi daha belirgin, bazılarında daha hafif görülebilir.
Bu farklılıklar her zaman bir hastalık bulunduğu anlamına gelmez.
Ancak beklenenden çok zayıf veya çok güçlü refleksler, bazı durumlarda sinir sisteminin daha ayrıntılı incelenmesini gerektirebilir.
Doktorlar refleksleri tek başına değerlendirmez.
Kas kuvveti, duyular, denge, yürüyüş ve başka muayene bulgularını da dikkate alır.
Diz refleksi testi, tek başına bütün sinir sistemi hastalıklarını belirleyebilen bir test değildir.
Doktor Neden İki Dizimizi de Kontrol Eder?
Çünkü iki bacağımızın reflekslerini karşılaştırmak yararlı bilgiler sağlayabilir.
Örneğin doktor bir bacağımızdaki refleksin diğerinden belirgin biçimde farklı olup olmadığına bakabilir.
Ancak küçük farklılıklar her zaman önemli bir sağlık sorunu bulunduğunu göstermez.
Doktor, muayenenin diğer bölümlerini ve kişinin sağlık geçmişini de değerlendirir.
Bu nedenle iki dizimize ayrı ayrı bakılması olağan bir uygulamadır.
Muayene Sırasında Neden Rahat Durmamız İstenir?
Diz refleksini gözlemlemek için bacak kaslarının mümkün olduğunca gevşek olması yararlıdır.
Kaslarımızı bilinçli olarak sıkarsak refleksin değerlendirilmesi zorlaşabilir.
Bu nedenle doktor bazen bacaklarımızı serbest bırakmamızı ister.
Bazı durumlarda dikkatimizin başka yöne yönlendirilmesini sağlayan küçük hareketler de yaptırabilir.
Bunların amacı bizi şaşırtmak değil, refleksin doğal biçimde ortaya çıkmasını kolaylaştırmaktır.
Dizimize Çekiçle Vurulması Acıtır mı?
Refleks muayenesinde kullanılan çekiç, evde çivi çakmak için kullanılan metal çekiçlerden farklıdır.
Doktor, uygun bölgeye kısa ve kontrollü bir dokunuş yapar.
Muayene genellikle hızlıdır ve belirgin bir ağrı oluşturmaz.
Ancak dizinde yaralanma veya ağrı bulunan bir kişi rahatsızlık hissedebilir.
Bu nedenle bir yerimiz ağrıyorsa muayene öncesinde doktora söylemeliyiz.
Refleks testini evde bir başkasının dizine çekiçle vurarak denemek doğru değildir.
Reflekslerimizi Başka Nerelerde Görebiliriz?
Diz refleksi, doktorların kontrol edebildiği tek refleks değildir.
Ayak bileği çevresindeki Aşil tendonuna yapılan uygun bir dokunuş, ayak hareketiyle ilgili başka bir refleksi değerlendirmeyi sağlayabilir.
Kolumuzdaki bazı tendonlar da refleks muayenesinde kullanılabilir.
Göz bebeğimizin ışığa verdiği tepki ise farklı bir refleks örneğidir.
Bu reflekslerin her biri sinir sisteminin farklı bölümleri hakkında bilgi verebilir.
Diz Refleksi Bize Vücudumuz Hakkında Ne Öğretir?
Diz refleksi, vücudumuzdaki hareketlerin hepsinin bilinçli bir kararla başlamadığını gösterir.
Sinirlerimiz, omuriliğimiz ve kaslarımız sürekli iletişim hâlindedir.
Biz fark etmeden gerçekleşen bu haberleşme, hareketlerimizin düzenlenmesinde de önemli rol oynar.
Doktor refleks çekiciyle dizimizin altına hafifçe dokunduğunda, aslında bu görünmez haberleşmenin küçük bir bölümünü gözlemlemiş olur.
Bir gün yeniden doktora gittiğimizde bacağımız kendiliğinden ileri hareket ederse bunun nedenini artık anlayabiliriz.
Belki de en ilginç soru şudur: Vücudumuzda, biz fark etmeden çalışan başka hangi hızlı sistemler bulunuyor?
Diz Refleksi Hakkında Ne Öğrendik?
Doktor dizimize neden çekiçle vurur?
Sinirlerimizin, omuriliğimizin ve kaslarımızın belirli bağlantılarının nasıl çalıştığını değerlendirmek için refleksimizi kontrol eder.
Doktor diz kapağımıza mı vurur?
Testte genellikle diz kapağının hemen altındaki patellar tendona hafifçe vurulur. Böylece uyluğun ön kası kısa süreli gerilir.
Dizimize vurulunca bacağımız neden kendiliğinden hareket eder?
Kasımızın gerilmesiyle oluşan sinyal omuriliğe ulaşır. Omurilik üzerinden kasımıza iletilen yanıt, bacağımızın ileri hareket etmesini sağlar.
Diz refleksi için düşünmemiz gerekir mi?
Hayır. Bu refleksin temel hareketi, bilinçli karar vermemize gerek kalmadan omurilikteki sinir bağlantıları üzerinden gerçekleşir.
Diz refleksimiz az veya çok olursa hasta mıyız?
Mutlaka değil. Refleksler kişiden kişiye değişebilir. Doktor sonuçları başka muayene bulgularıyla birlikte değerlendirir.
Diz refleksi muayenesi tehlikeli midir?
Sağlık çalışanı tarafından uygun biçimde yapıldığında genellikle hızlı, güvenli ve ağrısız bir muayenedir. Ancak evde çekiç veya sert nesnelerle denenmemelidir.
