Neden Hapşırırız? Hapşırırken Vücudumuzda Ne Olur?

Sessizce kitap okuduğunu düşün. Birden burnunda tuhaf bir gıdıklanma hissediyorsun. Burnunu hafifçe oynatıyorsun ama gıdıklanma geçmiyor.

Sonra derin bir nefes alıyorsun ve birden:

“Hapşuu!”

Peki, az önce ne oldu? Burnundaki küçücük bir rahatsızlık neden bütün vücudunu harekete geçirdi?

Hapşırma, burnumuzu tahriş eden maddelere karşı vücudumuzun verdiği doğal bir reflekstir. Bu refleks sırasında solunum kaslarımızın birlikte çalışmasıyla hava güçlü biçimde dışarı çıkar.

Hapşırmak, burnumuzun kendisini korumaya yardımcı olan yöntemlerinden biridir.

Hapşırma Nedir?

Hapşırma, burnumuzdan ve ağzımızdan ani, güçlü ve çoğunlukla istemsiz bir şekilde hava çıkmasıdır.

İstemsiz hareket, üzerinde düşünerek yapmadığımız hareketlere denir.

Örneğin gözümüze beklenmedik biçimde bir şey yaklaştığında göz kapaklarımızı hızla kapatabiliriz.

Hapşırmak da böyle bir refleks hareketidir.

Burnumuzun içindeki hassas dokular uyarıldığında sinir sistemimiz harekete geçer.

Böylece hapşırma için gereken kas hareketleri başlatılır.

Burnumuz Neden Hapşırmaya İhtiyaç Duyar?

Burnumuzun içinde hava yollarını kaplayan nemli bir doku bulunur.

Bu dokuya mukoza denir.

Mukoza, salgıladığı mukus yardımıyla soluduğumuz havadaki bazı tozları ve küçük parçacıkları tutabilir.

Burnumuzdaki küçük kıllar ve mikroskobik boyuttaki hareketli yapılar da solunum yollarının temizlenmesine katkıda bulunur.

Ancak bazen burnumuza ulaşan maddeler hassas dokuları rahatsız eder.

Örneğin havadaki tozlar, polenler veya duman burnumuzda tahrişe yol açabilir.

Bu durumda hapşırma refleksi başlayabilir.

Hapşırma, bu parçacıkların ve burun salgılarının bir bölümünün dışarı atılmasına yardımcı olur.

Hapşırırken Beynimizde Ne Olur?

Burnumuzun içindeki hassas sinir uçları bir uyarıyı algıladığında sinir sistemimize bilgi gönderir.

Bu olayda trigeminal sinir adı verilen önemli bir sinir görev alır.

Bu sinir, yüzümüzün çeşitli bölgelerinden gelen duyusal bilgileri taşır.

Burnumuzdaki uyarı beyin sapındaki ilgili sinir ağlarına ulaştığında hapşırma refleksi düzenlenir.

Beyin Sapı Nedir?

Beyin sapı, beynimizin alt kısmında bulunan ve birçok yaşamsal işlevin düzenlenmesine katılan bölgedir.

Solunumla ilgili bazı temel hareketlerin kontrolünde görev alır.

Hapşırma sırasında da solunum kaslarının belirli bir sırayla çalışmasını sağlayan sinirsel düzenlemede önemli rol oynar.

Yani küçücük bir toz parçacığı, sinirlerimiz aracılığıyla büyük bir hareketin başlamasına neden olabilir.

Hapşırırken Vücudumuzda Hangi Hareketler Gerçekleşir?

Hapşırma genellikle çok kısa sürede gerçekleşen bir dizi hareketten oluşur.

Önce burnumuzda gıdıklanma veya rahatsızlık hissedebiliriz.

Ardından derin bir nefes alırız.

Göğüs ve solunum kaslarımız harekete geçer.

Kısa süreliğine göğsümüzdeki basınç artabilir.

Sonra hava burnumuzdan ve ağzımızdan güçlü biçimde dışarı çıkar.

Bu sırada burun salgılarının küçük damlacıkları da havaya karışabilir.

Hapşırmanın bazen çok sesli olmasının nedenlerinden biri, bu hızlı hava çıkışı sırasında solunum yollarımızın ve sesle ilgili yapıların da hareket etmesidir.

Neden Tozlu Yerlerde Daha Çok Hapşırırız?

Tozlu ortamlarda havada dolaşan çok sayıda küçük parçacık bulunabilir.

Bu parçacıklar burnumuzun içindeki hassas dokuları tahriş edebilir.

Örneğin uzun süredir temizlenmeyen bir odada havalanan tozlar, bazı kişilerde hapşırmayı artırabilir.

Ancak herkes toza aynı şekilde tepki vermez.

Bazı insanlar yalnızca kısa süreli bir tahriş hissederken bazıları ev tozu akarlarına karşı alerjik tepki gösterebilir.

Bu iki durumun nedenleri aynı değildir.

Alerjimiz Olduğunda Neden Hapşırırız?

Alerji, bağışıklık sistemimizin normalde çoğu insan için zararsız olan bir maddeye karşı aşırı tepki vermesidir.

Örneğin bazı kişiler polenlere veya ev tozu akarlarına karşı alerjiktir.

Alerjisi bulunan bir kişinin burnu bu maddelerle karşılaştığında bağışıklık sistemi çeşitli kimyasal maddeler salgılayabilir.

Bunlardan biri histamin adı verilen maddedir.

Histamin, burunda kaşıntıya, akıntıya ve hapşırmaya katkıda bulunabilir.

Polen Nedir?

Polen, çiçekli bitkilerin üreme sürecinde görev alan çok küçük taneciklerdir.

Bazı polenler rüzgârla taşınır.

Bu nedenle özellikle belirli mevsimlerde havada daha fazla polen bulunabilir.

Polen alerjisi olan kişiler bu dönemlerde daha sık hapşırabilir.

Ancak bahar aylarında hapşıran herkesin polen alerjisi olduğu söylenemez.

Nezle Olduğumuzda Neden Hapşırırız?

Soğuk algınlığı gibi bazı solunum yolu enfeksiyonları burnumuzun içindeki dokularda iltihabi tepkilere yol açabilir.

Bu durumda burun akıntısı, tıkanıklık ve hapşırma görülebilir.

Ancak hapşırmak tek başına kişinin hasta olduğunu kanıtlamaz.

Alerjiler ve başka tahriş edici etkenler de benzer bir davranışa neden olabilir.

Hapşırmaya ateş, boğaz ağrısı veya başka belirtiler eşlik ediyorsa nedeni farklı olabilir.

Bu yüzden bir hastalığı yalnızca hapşırma sayısına bakarak anlamaya çalışmamalıyız.

Güneşe Çıkınca Neden Hapşıran İnsanlar Vardır?

Bazı insanlar karanlık bir ortamdan çok aydınlık bir yere çıktığında hapşırabilir.

Örneğin loş bir odadan güneşli bahçeye çıkan biri aniden hapşırmaya başlayabilir.

Bu durumun adı ışığa bağlı hapşırma refleksidir.

Bu özellik herkeste bulunmaz ve bazı ailelerde daha sık görülür.

Bilim insanları refleksin tam olarak nasıl oluştuğunu henüz kesinleştirememiştir.

Gözlerden gelen ışık bilgileriyle hapşırma refleksinde görev alan sinirsel yollar arasındaki etkileşimin rol oynayabileceği düşünülmektedir.

Ancak bu durum güneşe karşı alerjik olmak anlamına gelmez.

Ayrıca hapşırmak için doğrudan güneşe bakmak kesinlikle doğru değildir. Güneşe doğrudan bakmak gözlere zarar verebilir.

Hapşırırken Gözlerimiz Neden Kapanır?

Birçok insan hapşırırken gözlerini istemsizce kapatır.

Bu hareket, hapşırma sırasında yüzümüzdeki kasların da refleksle birlikte çalışmasıyla ilişkilidir.

Ancak gözlerimizin kapanması, gözlerimizin yerinden çıkmasını önlemek için gerekli değildir.

“Gözlerimizi kapatmazsak gözlerimiz dışarı çıkar.” düşüncesi doğru değildir.

Gözlerimiz, göz çukurlarında çeşitli dokularla desteklenir.

Bu nedenle hapşırırken gözlerimizi kapatmamız doğal bir hareket olsa da bunun nedeni böyle bir tehlikeyi önlemek değildir.

Hapşırırken Kalbimiz Durur mu?

Hayır. Hapşırırken kalbimizin mutlaka bir anlığına durduğu düşüncesi doğru değildir.

Hapşırma sırasında göğüs içindeki basınç değişebilir.

Bu değişiklikler kalp atışlarının zamanlamasında küçük ve geçici farklılıklar oluşturabilir.

Ancak normal bir hapşırma, kalbin çalışmayı bırakması anlamına gelmez.

Bedenimizde aynı anda çok sayıda organ çalışmaya devam eder.

Hapşırığı Tutmak Doğru mudur?

Bazen sessiz bir ortamda hapşırmak istemediğimiz için burnumuzu ve ağzımızı sıkıca kapatmaya çalışabiliriz.

Ancak hapşırmayı bu şekilde zorla engellemek doğru değildir.

Çünkü hapşırma sırasında güçlü bir hava hareketi ve basınç oluşur.

Burun ve ağız tamamen kapatıldığında bu basınç normal şekilde dışarı çıkamayabilir.

Nadir durumlarda bu davranış kulaklara veya başka dokulara zarar verebilir.

Bu nedenle hapşırmak istediğimizde burnumuzu ve ağzımızı mendille ya da dirseğimizin iç kısmıyla kapatarak doğal biçimde hapşırmak daha uygundur.

Hapşırırken Neden Ağzımızı ve Burnumuzu Kapatmalıyız?

Hapşırma sırasında ağız ve burundan küçük damlacıklar dışarı çıkabilir.

Solunum yolu enfeksiyonu olan bir kişinin bu damlacıklarında hastalık etkenleri bulunabilir.

Bu nedenle hapşırırken ağzımızı ve burnumuzu kapatmamız, çevremizdeki insanları korumaya yardımcı olur.

En uygun yöntemlerden biri tek kullanımlık mendil kullanmaktır.

Mendil yoksa dirseğimizin iç kısmına hapşırabiliriz.

Kullanılmış mendili çöpe atmalı ve ellerimizi temizlemeliyiz.

Ellerimize hapşırmak ise dokunduğumuz eşyalara mikropların taşınmasına neden olabilir.

Hapşırmak Her Zaman Normal midir?

Ara sıra hapşırmak çoğunlukla doğal bir durumdur.

Ancak çok sık tekrarlayan veya günlük yaşamı etkileyen hapşırmaların farklı nedenleri olabilir.

Örneğin sürekli burun kaşıntısı, akıntı ve gözlerde sulanma varsa alerjik bir durum düşünülebilir.

Hapşırmaya yüksek ateş, belirgin halsizlik veya başka hastalık belirtileri eşlik ediyorsa sağlık uzmanına danışmak yararlı olabilir.

Nefes almakta zorlanma veya yüz ve boğazda ani şişme gibi belirtiler ise acil değerlendirme gerektirebilir.

Bir dahaki sefere burnumuz gıdıklanıp hapşırdığımızda, vücudumuzun bizi korumaya yardımcı olan hızlı bir refleks gerçekleştirdiğini hatırlayabiliriz.

Küçük bir uyarının sinirler, beyin ve kaslar arasında nasıl büyük bir iş birliği başlattığını düşünmek, kendi vücudumuzu daha iyi tanımamızı sağlar.

Hapşırma Hakkında Ne Öğrendik?

Neden hapşırırız?

Burnumuzun içindeki hassas dokular uyarıldığında sinir sistemimiz hapşırma refleksini başlatır. Böylece hava güçlü biçimde dışarı çıkar.

Hapşırmak vücudumuzu nasıl korur?

Burnumuzdaki bazı tahriş edici parçacıkların ve salgıların dışarı atılmasına yardımcı olur.

Alerji hapşırmaya neden olur mu?

Evet. Polen ve ev tozu akarları gibi alerjiye neden olabilen maddeler, duyarlı kişilerde burun kaşıntısı ve hapşırma oluşturabilir.

İnsanlar güneşe çıkınca neden hapşırabilir?

Bazı insanlarda ani parlak ışık, ışığa bağlı hapşırma refleksini tetikleyebilir. Bunun kesin mekanizması henüz tam olarak bilinmemektedir.

Hapşırırken kalbimiz durur mu?

Hayır. Hapşırma sırasında kalp atışlarının düzeninde küçük geçici değişiklikler olabilir, ancak kalp normal bir hapşırmada durmaz.

Hapşırırken ne yapmalıyız?

Ağzımızı ve burnumuzu mendille veya dirseğimizin iç kısmıyla kapatmalı, kullanılmış mendili atmalı ve ellerimizi temizlemeliyiz.