“Elma Gibi Kırmızı Yanaklı” Sözü Nereden Geliyor?
Türkçede bir insanın yanakları pembe veya kırmızı göründüğünde bazen “Elma gibi yanakları var.” denir. Bu söz, insan yüzüyle doğadaki bir meyvenin görünüşü arasında kurulan benzerliğe dayanır.
Bazı elmaların kabuğu parlak, pürüzsüz ve kırmızıdır. İnsanların yanakları da özellikle güldüklerinde, heyecanlandıklarında veya hareket ettiklerinde canlı bir renk alabilir.
İşte bu renk benzerliği, elmanın yanakları anlatmak için kullanılmasını sağlamıştır. Benzetme aynı zamanda canlılık ve tazelik düşüncesini de çağrıştırabilir.
Ancak bu sözün ilk kez kim tarafından ve ne zaman kullanıldığı kesin olarak bilinmemektedir. Dolayısıyla benzetmenin anlamını açıklayabilsek de tarihsel başlangıcı hakkında kesin bir bilgi veremeyiz.
Peki, yanaklarımız gerçekten neden kırmızı olur?
Yanaklarımız Neden Kızarır?
Yanaklarımızın kızarmasının temel nedenlerinden biri, cildimizin hemen altında bulunan küçük kan damarlarındaki kan akışının artmasıdır.
Vücudumuzda kanı taşıyan çok sayıda damar bulunur. Bu damarlar, hücrelerimize oksijen ve besin taşınmasında görev alır.
Bazı durumlarda cilt yüzeyine yakın küçük damarlar genişler ve bu bölgelerden daha fazla kan geçer.
Kan, kırmızı rengini büyük ölçüde hemoglobin adı verilen ve oksijen taşımaya yardımcı olan maddeden alır.
Cilt yüzeyine yakın bölgelerde kan akışı arttığında yanaklar daha pembe veya kırmızı görünebilir. Bu değişim, yüz kızarması olarak adlandırılır.
Ancak herkesin cilt rengi ve yapısı farklıdır. Bu nedenle aynı değişim, bazı insanlarda belirgin bir kırmızılık oluştururken bazılarında daha az fark edilebilir.
Koşunca Yanaklarımız Neden Kızarır?
Parkta koştuğunu, arkadaşlarınla top oynadığını veya ip atladığını düşün.
Bir süre sonra kalbin daha hızlı atmaya, nefesin sıklaşmaya ve vücudun ısınmaya başlar. Çünkü hareket eden kaslarımız daha fazla enerji kullanır ve bu sırada vücudumuz ısı üretir.
Vücut sıcaklığının fazla yükselmesini önlemek için çeşitli yöntemler kullanır. Bunlardan biri de cildimize yakın kan damarlarının genişlemesidir.
Böylece kanın taşıdığı ısının bir bölümü vücut yüzeyinden çevreye aktarılabilir. Bu sırada yanakların kızarabilir, yüzün ısınabilir ve terleyebilirsin.
Yani koşunca yanaklarının kızarması, vücudunun sıcaklığını düzenlemeye çalışmasıyla ilişkili olabilir.
Utanınca veya Heyecanlanınca Neden Kızarırız?
Bazen hiç koşmadığımız hâlde yanaklarımız kızarır.
Örneğin sınıfta herkesin önünde konuşurken, beklemediğimiz bir iltifat duyduğumuzda veya utandığımız bir olay yaşadığımızda yüzümüzde bir sıcaklık hissedebiliriz.
Bunun nedeni, duygularımızın vücudumuzdaki bazı otomatik tepkileri harekete geçirmesidir.
Bu tepkilerin düzenlenmesinde otonom sinir sistemi görev alır. Otonom sinir sistemi; kalp atışımızı, terlememizi ve damarlarımızın bazı tepkilerini çoğu zaman bizim bilinçli karar vermemize gerek kalmadan yönetir.
Heyecan veya utanma sırasında yüzümüzdeki küçük kan damarları genişleyebilir. Böylece yüzümüze daha fazla kan ulaşır ve yanaklarımız kızarabilir.
Bu durum istemsiz gerçekleşir. Yani bir insan yalnızca isteyerek yüzünün kızarmasını her zaman engelleyemez.
Ayrıca herkes aynı durumlarda utanmaz veya aynı ölçüde kızarmaz. İnsanların duygusal ve bedensel tepkileri birbirinden farklı olabilir.
Soğuk Havada Yanaklarımız Neden Kırmızı Olur?
Kışın dışarıda oynayan çocukların yanaklarının kızardığını sıkça görürüz.
Soğuk havaya çıktığımızda vücudumuz, ısı kaybını azaltmak için cilde yakın damarları daraltabilir. Fakat soğuğa maruz kalma sırasında damarların tepkileri her zaman aynı değildir.
Özellikle soğuk ortamdan sıcak bir yere geçtiğimizde yüzümüzdeki damarlar genişleyebilir ve yanaklarımız belirgin biçimde kızarabilir.
Rüzgâr, kuru hava ve soğuk da cildi tahriş ederek kızarıklığa katkıda bulunabilir.
Bu nedenle kışın kırmızı yanakların tek bir nedeni yoktur. Damarların verdiği tepkiler ve cildin çevre koşullarından etkilenmesi birlikte rol oynayabilir.
Çok soğuk havalarda cildimizi uygun biçimde korumak önemlidir. Çünkü aşırı soğuk, yalnızca geçici kızarıklığa değil, ciltte hasara da neden olabilir.
Herkesin Yanakları Aynı Renk mi Olur?
Hayır. İnsanların cilt renkleri birbirinden farklıdır.
Cilt renginin oluşmasında melanin adı verilen doğal pigment önemli rol oynar. Melanin miktarı ve dağılımı, insanların cilt tonlarının farklı olmasını sağlayan etkenler arasındadır.
Açık tenli kişilerde cilt yüzeyine yakın damarlardaki kan akışının artması, çoğu zaman belirgin pembe veya kırmızı bir görünüm oluşturur.
Daha koyu tenli kişilerde ise aynı değişim daha zor fark edilebilir. Bazen yanaklarda hafif koyulaşma veya sıcaklık hissi ön plana çıkabilir.
Bu durum, bir kişinin daha az heyecanlandığı ya da vücudunun farklı çalıştığı anlamına gelmez.
Üstelik yanakların doğal rengini yalnızca cilt tonu belirlemez. Cildin kalınlığı, damarların görünürlüğü ve çevresel koşullar da etkili olabilir.
Kırmızı Yanaklar Her Zaman Sağlıklı Olduğumuzu mu Gösterir?
Günlük konuşmalarda pembe yanaklar bazen sağlıklı, canlı ve enerjik bir görünüşle ilişkilendirilir.
Ancak yanakların kırmızı olması tek başına sağlıklı olduğumuz anlamına gelmez.
Örneğin koşunca veya heyecanlanınca oluşan geçici kızarıklık, vücudun normal tepkilerinden biri olabilir.
Buna karşılık güneş yanığı, yüksek ateş, cilt tahrişi ve bazı deri rahatsızlıkları da yüzün kızarmasına neden olabilir.
Kızarıklık uzun süre devam ediyorsa, ağrı, belirgin şişlik, kaşıntı veya başka şikâyetlerle birlikte görülüyorsa bir sağlık uzmanına danışmak gerekebilir.
Aynı şekilde yanakları hiç kızarmayan bir insanın sağlıksız olduğunu düşünmek de yanlıştır.
Sağlıklı olmak, yanaklarımızın renginden çok daha fazla özelliğe bağlıdır.
Dilimizde Neden Böyle Benzetmeler Kullanırız?
İnsanlar bir şeyi anlatırken bazen herkesin bildiği başka bir şeyden yararlanır.
Örneğin bir kişinin saçlarını ipeğe, gözlerini yıldızlara veya yanaklarını elmaya benzetebiliriz.
Bu anlatım biçimine benzetme denir.
Benzetmeler, anlatmak istediğimiz özelliğin zihnimizde daha kolay canlanmasını sağlar.
“Elma gibi kırmızı yanaklı” sözünde de kırmızı bir elmanın görünüşünden yararlanılır. Üstelik bu benzetmede yalnızca renk değil, tazelik ve canlılık düşüncesi de bulunabilir.
Ancak elmaların hepsi kırmızı olmadığı gibi insanların yanakları da aynı renkte değildir. Benzetmeler, iki şeyin bütün özelliklerinin aynı olduğu anlamına gelmez.
Bir kişinin yanaklarını elmaya benzettiğimizde onun yüzünün gerçekten bir elmaya benzediğini söylemiş olmayız. Yalnızca belirli bir görünüş özelliğini anlatırız.
Böylece günlük hayatımızda kullandığımız küçücük bir söz, hem dilimizin anlatım zenginliğini hem de vücudumuzun ilginç çalışma biçimini keşfetmemize yardımcı olur.
Kırmızı Yanaklar Hakkında Ne Öğrendik?
1. Neden elma gibi yanaklı denir?
Bazı elmaların kırmızı ve parlak görünüşü, insanların pembe veya kırmızı yanaklarına benzetilir. Bu nedenle “elma gibi yanaklı” ifadesi kullanılır.
2. Yanaklarımız kızarınca vücudumuzda ne olur?
Cilt yüzeyine yakın küçük kan damarları genişleyebilir ve bu bölgedeki kan akışı artabilir. Böylece yanaklarımız daha kırmızı görünebilir.
3. Heyecanlanınca herkesin yüzü kızarır mı?
Hayır. İnsanların heyecana verdikleri bedensel tepkiler farklıdır. Bazı kişilerde kızarıklık belirginken bazılarında çok az görülebilir.
4. Yanaklarımız neden koşunca ısınır?
Koşarken vücudumuz daha fazla ısı üretir. Isıyı çevreye aktarabilmek için cilde yakın damarlar genişleyebilir. Bu durum yanaklarımızın ısınmasına ve kızarmasına neden olabilir.
5. Kırmızı yanaklar sağlıklı olduğumuzu gösterir mi?
Her zaman değil. Geçici kızarıklık normal olabilir. Ancak ateş, güneş yanığı veya cilt tahrişi gibi durumlar da yanakların kızarmasına yol açabilir.
6. “Elma gibi yanaklı” sözü gerçek anlamda mı kullanılır?
Hayır. Bu söz bir benzetmedir. Yanakların biçiminin elmayla aynı olduğunu değil, özellikle renk ve canlılık bakımından elmayı hatırlattığını anlatır.
