Patatesin Üzerinde Neden Çukurlar Vardır? Patatesin Gözleri Ne İşe Yarar?
Bir gün mutfakta yemek hazırlayan bir yetişkine yardım ettiğini düşün.
Tezgâhın üzerinde birkaç patates duruyor. Birisi neredeyse yuvarlak, diğeri uzun, bir başkası ise biraz yamuk.
Patateslerden birini eline alıp dikkatlice inceliyorsun.
Kabuğunda küçük çukurlar var. Bazıları yan yana dizilmiş, bazıları birbirinden uzakta.
Merak edip soruyorsun:
“Patatesin yüzü neden böyle delik deşik? Acaba bu delikleri kim açmış?”
Aslında gördüğün çukurların çoğu, patatesin doğal yapısının bir parçası.
Patatesin üzerindeki küçük çukurların birçoğuna patates gözü denir. Bu gözlerde, uygun koşullarda yeni filizler oluşturabilen tomurcuklar bulunur.
Ama bu küçük gözlerin nasıl çalıştığını anlamak için önce patatesin nasıl bir bitki olduğunu öğrenmeliyiz.
Patates Nasıl Bir Bitkidir?
Patates bitkisi toprağın üzerinde yeşil yapraklar ve gövdeler oluşturur.
Uygun koşullarda çiçek de açabilir.
Ancak bizim yemeklerde kullandığımız patatesler toprağın altında gelişir.
Bitki, fotosentezle ürettiği besinlerin bir bölümünü yer altında depolayabilir.
Bu besinlerin önemli bir kısmı nişasta biçimindedir.
Patatesin kalın ve etli olmasının nedenlerinden biri, bu besinleri depolamasıdır.
Toprağın altında büyümesine rağmen patatesin kendisi gerçek bir kök değildir.
Patates Kök müdür, Gövde midir?
Patates, toprağın altında kalınlaşmış özel bir gövdedir.
Bu yapıya gövde yumrusu denir.
Patates bitkisinin gerçek kökleri de vardır; ancak bunlar yumrudan farklı yapılardır.
Patatesin gövde olduğunu anlamamızı sağlayan önemli ipuçlarından biri üzerindeki gözlerdir.
Çünkü gövdelerde tomurcukların gelişebildiği bölgeler bulunur.
Patatesin gözlerinden de yeni sürgünler büyüyebilir.
İşte bu nedenle patatesi yalnızca toprağın altında yetişen bir kök olarak tanımlamak doğru değildir.
Patatesin Gözleri Nedir?
Patatesin gözleri, kabuk üzerinde küçük çukurlar gibi görülen tomurcuk bölgeleridir.
Bu bölgelerden yeni sürgünler gelişebilir.
Ancak her gözün mutlaka hemen filizlenmesi gerekmez.
Bazı gözler uzun süre hareketsiz kalabilir.
Uygun koşullar oluştuğunda ise içlerindeki tomurcuklar büyümeye başlayabilir.
Bazen patatesin bir ucunda diğer bölgelerinden daha fazla göz bulunduğunu fark edebiliriz.
Bu, patatesin büyüme biçimiyle ilgilidir.
Patatesin Gözleriyle Gerçekten Görebilir mi?
Hayır!
Patatesin gözleri, insanların veya hayvanların gözlerine benzemez.
Işığı görüntüye dönüştürüp çevreyi görmesini sağlamazlar.
Göz sözcüğü, bu küçük tomurcuk bölgelerinin görünümünden dolayı kullanılır.
Bitkilerin birçok özelliği günlük hayatta insan vücudundaki yapılara benzetilerek adlandırılır.
Ancak bu benzerlik, aynı görevi yaptıkları anlamına gelmez.
Patates gözlerinin asıl görevi, yeni sürgünlerin gelişebileceği bölgeler olmalarıdır.
Patatesin Gözlerinden Nasıl Filiz Çıkar?
Patates uygun sıcaklık ve nem koşullarıyla karşılaştığında gözlerinden filizler çıkabilir.
Başlangıçta bu filizler küçüktür.
Zamanla uzamaya ve gelişmeye başlarlar.
Toprağa uygun şekilde dikilen sağlıklı bir tohumluk patatesin filizleri yukarı doğru büyüyebilir.
Toprak üstünde yeni gövdeler ve yapraklar oluşur.
Bitki büyürken yeni kökler de gelişir.
Daha sonra uygun koşullarda yeni patates yumruları meydana gelebilir.
Böylece bir patates yumrusundan yeni bir patates bitkisi yetiştirilebilir.
Patates Tohum Olmadan Çoğalabilir mi?
Evet.
Patates bitkisi çiçek açıp gerçek tohumlar oluşturabilir.
Ancak tarımda patates yetiştirmek için çoğu zaman tohumluk yumrular kullanılır.
Bu yumruların üzerindeki gözlerden yeni bitkiler gelişir.
Buna vejetatif çoğalma denir.
Yani bitki, tohum kullanmadan kendi bir bölümünden yeni bir bitki oluşturabilir.
Ancak yemeklik patateslerin her biri dikim için uygun değildir.
Üretimde hastalıklardan arındırılmış, sertifikalı tohumluk patates kullanılması önemlidir.
Patatesin Bütün Gözleri Aynı Anda mı Filizlenir?
Hayır.
Bazı patateslerde önce bir uçtaki gözler filizlenir.
Diğer gözler ise bir süre hareketsiz kalabilir.
Bitkilerin büyümesini düzenleyen doğal maddeler, bu durum üzerinde etkili olabilir.
Patates yaşlandıkça farklı gözlerin filizlenme olasılığı da değişebilir.
Bu nedenle bazen yalnızca bir filizi olan patatesler, bazen de üzerinde çok sayıda filiz bulunan patatesler görürüz.
Patatesin Üzerindeki Bütün Küçük Noktalar Göz müdür?
Hayır.
Patates kabuğunda gözlerden başka küçük açıklıklar da bulunur.
Bunlara lentisel denir.
Lentiseller, patates yumrusunun çevresiyle gaz alışverişi yapmasına yardımcı olur.
Çünkü patatesin canlı hücreleri de solunum yapar.
Bu açıklıklar genellikle çok küçüktür.
Toprak uzun süre aşırı ıslak kaldığında bazı lentiseller şişebilir ve beyazımsı kabarcıklar hâlinde görülebilir.
Bu yapılar, filiz veren patates gözleriyle aynı değildir.
Patatesin Üzerindeki Her Delik Doğal mıdır?
Hayır.
Bazı patateslerde gerçekten zarar görmüş bölgeler bulunabilir.
Örneğin toprakta yaşayan bazı böcek larvaları patatesin içinde küçük delikler açabilir.
Bazı hastalıklar da kabukta çukur, kabuklu veya koyu renkli yaralar oluşturabilir.
Bu nedenle patatesin üzerindeki her deliğin normal bir göz olduğunu söyleyemeyiz.
Doğal gözler genellikle belirli tomurcuk bölgeleridir.
Zararlı veya hastalık belirtileri ise farklı görünümler oluşturabilir.
Şüpheli, çürümüş veya küflenmiş patatesleri tüketmemek gerekir.
Patatesler Neden Filizlenmeye Başlar?
Patatesler hasattan sonra da canlı dokularını korur.
Uygun koşullarda gözlerindeki tomurcuklar gelişmeye başlayabilir.
Sıcaklık, depolama süresi ve patatesin gelişme durumu filizlenmeyi etkiler.
Filizlenme, patatesin yeni bir bitki oluşturma girişimidir.
Ancak mutfakta kullanacağımız patateslerin aşırı filizlenmesini istemeyiz.
Çünkü filizlenme sırasında patatesin yapısı ve içerdiği bazı maddeler değişebilir.
Filizlenmiş veya Yeşillenmiş Patatesler Yenilebilir mi?
Burada dikkatli olmalıyız.
Patateslerde doğal olarak glikoalkaloit adı verilen savunma maddeleri bulunur.
Bunlardan bazıları solanin ve çakonindir.
Işıkta yeşillenmiş bölgelerde ve filizlerde bu maddelerin miktarı artabilir.
Yeşil rengin kendisi klorofilden kaynaklanır; ancak yeşillenme, istenmeyen maddelerin artabileceğine dair bir uyarıdır.
Çok yeşillenmiş, yoğun filizlenmiş, acılaşmış veya bozulmuş patatesler tüketilmemelidir.
Patatesin yenilebilir olup olmadığı konusunda yetişkinler güvenilir gıda güvenliği önerilerini izlemelidir.
Patatesleri Nasıl Saklamalıyız?
Patateslerin uygun koşullarda saklanması önemlidir.
Genellikle karanlık, serin, kuru olmayan fakat aşırı nemli de bulunmayan, iyi havalanan ortamlar tercih edilir.
Doğrudan ışığa maruz kalmaları yeşillenmeyi artırabilir.
Çok sıcak ortamlarda filizlenme hızlanabilir.
Aşırı nem ve kötü havalandırma ise çürüme sorunlarına yol açabilir.
Bu yüzden patatesleri uzun süre Güneş altında bırakmamalıyız.
Ayrıca düzenli olarak kontrol ederek bozulmuş olanları ayırmalıyız.
Patatesin Gözlerini Nasıl İnceleyebiliriz?
Bir yetişkinin seçtiği sağlam bir patatesi inceleyebiliriz.
Önce kabuğundaki çukurları bulmaya çalışırız.
Sonra bu çukurların birbirine ne kadar yakın olduğunu gözlemleriz.
İstersek bir büyüteç kullanabiliriz.
Patatesin bir resmini çizerek gözlerin bulunduğu yerleri işaretleyebiliriz.
Ancak patatesi filizlendirmek amacıyla yemeklik patatesleri uzun süre açıkta bekletmemize gerek yoktur.
Yeni bitkilerin gelişmesini fotoğraflar veya güvenli eğitim videoları üzerinden de inceleyebiliriz.
Bir dahaki sefere patatesin kabuğundaki küçük çukurları gördüğümüzde artık onları yalnızca yüzeydeki delikler olarak düşünmeyeceğiz.
O küçük gözler, uygun koşullarda yeni bir bitkinin gelişebileceği özel bölgelerdir.
Patatesin üzerinde sıradan bir çukur gibi görünen şey, aslında yeni bir bitkinin başlangıç noktası olabilir.
Patatesin Gözleri Hakkında Ne Öğrendik?
Patatesin üzerinde neden küçük çukurlar vardır?
Çukurların birçoğu patates gözleridir. Bu bölgelerde yeni sürgünler oluşturabilen tomurcuklar bulunur.
Patatesin gözleri ne işe yarar?
Uygun koşullarda filiz oluşturarak yeni bir patates bitkisinin gelişmesini sağlayabilir.
Patates bir kök müdür?
Hayır. Patates, toprak altında büyüyen ve besin depolayan kalınlaşmış bir gövde yumrusudur.
Patatesin üzerindeki bütün delikler göz müdür?
Hayır. Bazıları lentisel denilen küçük gaz alışverişi açıklıklarıdır. Bazıları da zararlı veya hastalıkların oluşturduğu gerçek zarar izleri olabilir.
Patatesin gözleri neden filizlenir?
Uygun büyüme koşulları oluştuğunda tomurcuklar gelişerek yeni sürgünler oluşturabilir.
Yeşillenmiş ve çok filizlenmiş patatesler yenir mi?
Çok yeşillenmiş, yoğun filizlenmiş, acılaşmış veya bozulmuş patatesler tüketilmemelidir. Bu bölgelerde zararlı olabilen doğal maddelerin miktarı artabilir.
