Soğukta Neden Üşürüz? Vücudumuz Nasıl Isınır?
Kışın dışarı çıktığımızda bazen yüzümüze buz gibi bir rüzgâr çarpar. Ellerimiz soğur, burnumuzun ucu kızarır ve bir süre sonra titremeye başlayabiliriz.
Oysa biraz önce sıcacık evimizin içinde hiç üşümüyorduk.
Peki, dışarı çıktığımızda vücudumuzda ne değişti?
Soğukta üşürüz çünkü vücudumuz çevresine ısı kaybeder ve sinir sistemimiz bu sıcaklık değişimini algılar. Beynimiz, vücut sıcaklığını korumak için çeşitli tepkiler oluşturur.
Bazen derimizdeki kan damarları daralır, bazen kaslarımız titrer, bazen de hemen bir mont giymek isteriz.
Bütün bunlar, vücudumuzun sıcaklığını düzenleyen sistemin parçalarıdır.
Vücudumuzun Sıcaklığı Neden Önemlidir?
İnsan vücudunda sürekli çalışan organlar bulunur.
Kalbimiz kan pompalar, beynimiz bilgileri işler ve kaslarımız hareket etmemizi sağlar.
Bu işlerin sağlıklı gerçekleşmesi için vücudumuzun iç sıcaklığının uygun sınırlar içinde kalması gerekir.
Sağlıklı bir insanın iç vücut sıcaklığı genellikle 37°C civarındadır. Ancak gün içinde ve kişiden kişiye küçük değişiklikler olabilir.
Dışarıdaki hava çok soğuk olsa bile vücudumuz iç sıcaklığını korumaya çalışır.
Bu işleme vücut sıcaklığının düzenlenmesi denir.
Soğuk Hava Vücudumuzu Nasıl Etkiler?
Vücudumuzun sıcaklığı çevremizdeki havadan yüksek olduğunda dışarıya ısı aktarabiliriz.
Örneğin soğuk bir odada oturduğumuzda vücudumuz çevresine ısı verir.
Rüzgâr, vücudumuzun çevresindeki nispeten sıcak havayı uzaklaştırarak ısı kaybını artırabilir.
Islak kıyafetler de vücudumuzun daha hızlı soğumasına neden olabilir.
Bu nedenle aynı hava sıcaklığında bile rüzgârlı veya yağmurlu bir günde daha fazla üşüyebiliriz.
Isı Kaybetmek Ne Demektir?
Isı, sıcaklık farkı nedeniyle bir yerden başka bir yere aktarılabilen enerjidir.
Örneğin elimize soğuk bir bardak aldığımızda elimizden bardağa doğru ısı geçebilir.
Bu yüzden elimiz soğuk hisseder.
Vücudumuzla çevremiz arasında da benzer bir ısı alışverişi gerçekleşir.
Ancak ısı kaybetmek her zaman tehlikeli değildir. Vücudumuz normal yaşamımız boyunca da çevresiyle ısı alışverişi yapar.
Önemli olan, gerektiğinde yeterli ısı üretebilmesi ve aşırı ısı kaybını önleyebilmesidir.
Üşüdüğümüzü Beynimiz Nasıl Anlar?
Derimizde sıcaklık değişimlerine duyarlı özel sinir uçları bulunur.
Bunlara sıcaklık algılayıcıları denir.
Bu algılayıcılar soğumayı fark ettiklerinde sinirler aracılığıyla beynimize bilgi gönderir.
Beynimizin hipotalamus adı verilen bölgesi, vücut sıcaklığının düzenlenmesinde önemli rol oynar.
Hipotalamus hem vücudun iç sıcaklığıyla ilgili bilgileri hem de deriden gelen sinyalleri değerlendirir.
Gerektiğinde ısı kaybını azaltan ve ısı üretimini artıran tepkileri düzenler.
Bu yüzden üşümek yalnızca derimizin değil, sinir sistemimizin de katıldığı bir olaydır.
Soğukta Neden Titremeye Başlarız?
Çok üşüdüğümüzde bazen istemeden titreriz.
Dişlerimiz birbirine vurabilir, omuzlarımız ve kollarımız küçük hareketler yapabilir.
Bunun nedeni kaslarımızın hızla ve istemsiz biçimde kasılıp gevşemesidir.
Kaslarımız çalışırken enerji kullanır ve bu enerjinin bir bölümü ısıya dönüşür.
Titreme sayesinde vücudumuz daha fazla ısı üretmeye çalışır.
Titremek Bizi Her Zaman Isıtır mı?
Titreme önemli bir savunma tepkisidir, ancak sınırsız bir koruma sağlamaz.
Çok soğuk bir ortamda uzun süre kalırsak vücudumuzun ürettiği ısı, kaybettiği ısıyı karşılamaya yetmeyebilir.
Bu nedenle şiddetle titreyen bir kişinin yalnızca titremesine güvenerek soğukta kalması doğru değildir.
Daha sıcak ve korunaklı bir yere geçmesi gerekir.
Soğukta Ellerimiz ve Ayaklarımız Neden Daha Çok Üşür?
Ellerimiz, ayaklarımız, kulaklarımız ve burnumuz soğuğa karşı daha hassas hissedilebilir.
Bunun nedenlerinden biri, vücudumuzun soğukta derideki kan akışını azaltabilmesidir.
Derimize yakın küçük kan damarları daraldığında yüzeye daha az sıcak kan ulaşır.
Böylece deriden çevreye kaybedilen ısı azaltılmaya çalışılır.
Bu tepki, iç organların sıcaklığını korumaya yardımcı olabilir.
Ancak ellerimizin ve ayaklarımızın daha soğuk hissetmesine de neden olabilir.
Uzun süre çok soğukta kalmak, özellikle açıkta kalan bu bölgeler için tehlikeli olabilir.
Tüylerimiz Neden Diken Diken Olur?
Bazen soğukta kollarımızın üzerinde küçük kabarcıklar oluşur.
Buna günlük dilde tüylerin diken diken olması denir.
Derimizdeki tüylerin dibinde küçük kaslar bulunur.
Bu kaslar kasıldığında tüyler dikleşir ve deride minik kabarıklıklar oluşur.
Tüylü hayvanların bazılarında bu hareket, tüylerin arasında hava tutulmasına yardımcı olarak ısı kaybını azaltabilir.
Ancak insanların vücut kılları seyrek olduğu için bu tepkinin bizi sıcak tutma etkisi oldukça sınırlıdır.
Aynı tepki bazen korktuğumuzda veya çok heyecanlandığımızda da görülebilir.
Montlar Bizi Nasıl Sıcak Tutar?
Kalın bir montun içinde küçük bir kalorifer bulunmaz.
Montun asıl görevi, vücudumuzun ürettiği ısının çevreye geçişini yavaşlatmaktır.
Özellikle liflerin arasında tutulan hava, ısı kaybını azaltmaya yardımcı olur.
Bu nedenle soğuk havalarda kat kat giyinmek yararlı olabilir.
Kıyafetlerimizin kuru olması da önemlidir.
Islanan giysiler, vücudumuzun daha hızlı soğumasına neden olabilir.
Hareket Edince Neden Isınırız?
Koştuğumuzda veya yürüdüğümüzde kaslarımız daha fazla çalışır.
Kasların çalışması sırasında enerji harcanır ve ısı açığa çıkar.
Bu nedenle hareket ettiğimizde kendimizi daha sıcak hissedebiliriz.
Ancak soğuk havada aşırı hareket edip terlemek de sorun oluşturabilir.
Terimiz ve kıyafetlerimiz ıslanırsa durduğumuzda daha hızlı üşüyebiliriz.
Bu yüzden soğuk havalarda hareket ve giyinme biçimimizi koşullara göre ayarlamak gerekir.
Herkes Aynı Sıcaklıkta mı Üşür?
Hayır. İnsanların üşüme hissi birbirinden farklı olabilir.
Yaş, vücut yapısı, hareket düzeyi, kıyafetler, sağlık durumu ve soğuğa alışkanlık gibi birçok etken önemlidir.
Örneğin aynı odada bulunan iki kişiden biri ince bir kazakla rahat ederken diğeri daha kalın bir kıyafet giymek isteyebilir.
Ayrıca çocuklar, özellikle çok küçük olanlar, bazı soğuk koşullardan yetişkinlere göre daha hızlı etkilenebilir.
Bu nedenle bir kişinin üşümüyor olması, aynı ortamın herkes için uygun olduğu anlamına gelmez.
Çok Fazla Üşümek Tehlikeli Olabilir mi?
Evet. Vücudumuz uzun süre ürettiğinden fazla ısı kaybederse iç sıcaklığı tehlikeli biçimde düşebilir.
Bu duruma hipotermi denir.
Hipotermi ciddi bir sağlık sorunudur.
Şiddetli titreme, aşırı yorgunluk, hareketlerde beceriksizlik, konuşmada bozulma ve kafa karışıklığı önemli uyarı işaretleri olabilir.
İleri durumlarda kişi titremeyi bile bırakabilir.
Bu nedenle çok üşüyen, sersemlemiş görünen veya konuşmakta zorlanan bir kişinin derhâl yetişkin yardımı ve acil sağlık değerlendirmesi alması gerekir.
Soğuk Havada Kendimizi Nasıl Koruyabiliriz?
Soğuk bir günde dışarı çıkarken hava koşullarına uygun giyinmek önemlidir.
Bere, eldiven, kuru çorap ve uygun ayakkabılar açıkta kalan bölgeleri korumaya yardımcı olabilir.
Rüzgârlı havalarda korunaklı yerlerde bulunmak ve ıslanan kıyafetleri değiştirmek de yararlıdır.
Çok üşüdüğümüzde bunu yanımızdaki yetişkine söylemeliyiz.
Özellikle ellerde, ayaklarda veya yüzde uyuşma, belirgin renk değişikliği ya da şiddetli ağrı olduğunda durum önemsenmelidir.
Bir kış günü yeniden üşüdüğümüzde, vücudumuzun bize önemli bir bilgi verdiğini hatırlayabiliriz.
Derimiz soğuğu algılar, beynimiz bu bilgiyi değerlendirir ve vücudumuz sıcaklığını korumaya çalışır. Titremek, damarların daralması ve daha sıcak bir yer aramak bu büyük iş birliğinin parçalarıdır.
Soğukta Üşümek Hakkında Ne Öğrendik?
Soğukta neden üşürüz?
Vücudumuz soğuk çevreye ısı kaybeder. Derimizdeki sıcaklık algılayıcıları bu değişimi fark eder ve sinir sistemimiz üşüme hissiyle birlikte koruyucu tepkileri düzenler.
Üşüyünce neden titreriz?
Kaslarımız istemsiz biçimde hızla kasılıp gevşer. Bu hareketler vücudumuzun ek ısı üretmesine yardımcı olur.
Soğukta ellerimiz neden daha çabuk üşür?
Derimize yakın kan damarları daralarak ısı kaybını azaltmaya çalışabilir. Bu sırada ellerimiz ve ayaklarımız daha soğuk hissedilebilir.
Üşüyünce tüylerimiz neden diken diken olur?
Tüylerin dibindeki küçük kaslar kasılır. Bu hareket derimizde minik kabarcıklar oluşturur.
Mont bizi nasıl sıcak tutar?
Mont, vücudumuzun ürettiği ısının dışarıya geçişini yavaşlatır. Özellikle içinde tutulan hava, ısı kaybının azalmasına yardımcı olur.
Çok uzun süre soğukta kalmak neden tehlikelidir?
Vücudumuzun iç sıcaklığı aşırı düşebilir ve hipotermi gelişebilir. Böyle bir durumda acil sağlık yardımı gerekebilir.
